ડ્રાફ્ટસમેન (મેકેનિકલ)

ITI "ડ્રાફ્ટસમેન (મેકેનિકલ)" ટ્રેડ સિલેબસ 

ITI "ડ્રાફ્ટસમેન (મેકેનિકલ)" ટ્રેડ ક્રાફ્ટસમેન ટ્રેનિંગ સ્કીમ (CTS) હેઠળનો બે વર્ષનો વ્યવસાયિક તાલીમ કાર્યક્રમ છે, જે નેશનલ કાઉન્સિલ ફોર વોકેશનલ ટ્રેનિંગ (NCVT) દ્વારા સંચાલિત છે। આ કોર્સમાં તાલીમાર્થીઓને મેન્યુઅલ ડ્રાફ્ટિંગ ટેકનિક અને કમ્પ્યુટર એડેડ ડિઝાઇન (CAD) સોફ્ટવેરનો ઉપયોગ કરીને મેકેનિકલ ભાગો અને એસેમ્બલીના વિગતવાર ટેકનિકલ ડ્રોઇંગ, બ્લૂપ્રિન્ટ અને 3D મોડેલ તૈયાર કરવાની કુશળતા આપવામાં આવે છે। આ સિલેબસમાં સિદ્ધાંત જ્ઞાન, પ્રેક્ટિકલ ડ્રાફ્ટિંગ કુશળતા અને રોજગાર સંબંધિત તાલીમનો સમાવેશ થાય છે, જેથી વિદ્યાર્થીઓ મેકેનિકલ ડ્રાફ્ટસમેન, CAD ઓપરેટર અથવા ડિઝાઇન સહાયક તરીકે એન્જિનિયરિંગ અને મેન્યુફેક્ચરિંગ ઉદ્યોગોમાં કામ કરવા માટે તૈયાર થાય છે।

કોર્સનો અવલોકન

• સમયગાળો: 2 વર્ષ (4 સેમેસ્ટર, દરેક 6 મહિના)
• NSQF સ્તર: લેવલ 5
• લાયકાત: વિજ્ઞાન અને ગણિત સાથે ઓછામાં ઓછું 10મું ધોરણ પાસ (અથવા સમકક્ષ)
• ઉદ્દેશ્ય: ઉદ્યોગના ધોરણો અનુસાર ચોક્કસ મેકેનિકલ ડ્રોઇંગ અને ડિઝાઇન બનાવવામાં વ્યક્તિઓને તાલીમ આપવી જેથી મેકેનિકલ સિસ્ટમોના ઉત્પાદન અને એસેમ્બલીને સરળ બનાવવામાં મદદ મળે।

વિગતવાર સિલેબસ વિભાજન

1. ટ્રેડ થિયરી (સૈદ્ધાંતિક જ્ઞાન)

મેકેનિકલ ડ્રાફ્ટિંગ અને એન્જિનિયરિંગ ડિઝાઇનના મૂળભૂત સિદ્ધાંતોને આવરી લે છે।

• સેમેસ્ટર 1
  
  • ડ્રાફ્ટસમેનશિપનો પરિચય
    • મેકેનિકલ ડ્રાફ્ટસમેનની ભૂમિકા અને મહત્વ.
    • એન્જિનિયરિંગ ડ્રોઇંગનો પરિચય: પ્રકારો, હેતુ અને ધોરણો.
    • BIS (બ્યુરો ઓફ ઇન્ડિયન સ્ટાન્ડર્ડ્સ) અને ISO ધોરણોનો પરિચય.
  • ડ્રોઇંગ સાધનો અને ટૂલ્સ
    • કમ્પાસ, સેટ સ્ક્વેર, પ્રોટ્રેક્ટર, T-સ્ક્વેર જેવા ડ્રોઇંગ સાધનોનો ઉપયોગ.
    • ડ્રાફ્ટિંગ સામગ્રી: કાગળના માપ, પેન્સિલ, ઇરેઝર અને સ્કેલ.
    • ડ્રાફ્ટિંગ સાધનોની જાળવણી અને સંભાળ.
  • મૂળભૂત એન્જિનિયરિંગ ધારણા
    • મેકેનિક્સના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો: બળ, ગતિ અને ઘર્ષણ.
    • મટિરિયલ સાયન્સ: ધાતુ, એલોય અને અધાતુઓના ગુણધર્મો.
    • એકમ અને માપન: મેટ્રિક અને ઇમ્પિરિયલ પદ્ધતિ.
  • જ્યોમેટ્રિક કન્સ્ટ્રક્શન
    • રેખાઓ, કોણો, વર્તુળો અને બહુભુજોનું નિર્માણ.
    • ઓર્થોગ્રાફિક પ્રોજેક્શન: પ્રથમ કોણ અને ત્રીજા કોણની પ્રોજેક્શન પદ્ધતિ.
    • ડાયમેન્શનિંગ: નિયમો, ચિહ્નો અને પરંપરા.
  • સુરક્ષા અને વર્કશોપ પ્રેક્ટિસ
    • કાર્યસ્થળ સુરક્ષા: સાધનો, મશીનો અને સામગ્રીનો સલામત ઉપયોગ.
    • ડ્રાફ્ટિંગમાં ચોકસાઈ અને સચોટતાનું મહત્વ.
• સેમેસ્ટર 2
  • મેકેનિકલ ઘટકો
    • મશીન ઘટકોનો પરિચય: બોલ્ટ, નટ, સ્ક્રૂ, ગિયર અને બેરિંગ.
    • સેક્શનલ વ્યૂ: પ્રકારો અને હેચિંગ પદ્ધતિ.
    • એસેમ્બલી ડ્રોઇંગ: એક્સ્પ્લોડેડ વ્યૂ અને પાર્ટ્સ લિસ્ટ.
  • એડવાન્સ પ્રોજેક્શન
    • 3D દૃશ્યીકરણ માટે આઇસોમેટ્રિક અને ઓબ્લિક પ્રોજેક્શન.
    • ઓક્સિલિયરી વ્યૂ અને તેનો ઉપયોગ.
    • ટોલરન્સ અને ફિટ: પ્રકારો (ક્લિયરન્સ, ઇન્ટરફેરન્સ) અને ચિહ્નો.
  • વર્કશોપ ટેકનોલોજી
    • મેન્યુફેક્ચરિંગ પ્રક્રિયાઓ: કાસ્ટિંગ, ફોર્જિંગ, મશીનિંગ અને વેલ્ડિંગ.
    • વર્કશોપ ડ્રોઇંગ વાંચવા અને સમજવા.
    • હીટ ટ્રીટમેન્ટ અને સરફેસ ફિનિશિંગના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો.
  • CAD નો પરિચય
    • કમ્પ્યુટર એડેડ ડિઝાઇન (CAD) સોફ્ટવેરનો પરિચય (જેમ કે AutoCAD).
    • મૂળભૂત કમાન્ડ: line, circle, trim, dimension.
    • ફાઇલ મેનેજમેન્ટ: ડ્રોઇંગ સેવ કરવી, પ્રિન્ટ અને પ્લોટ કરવી.

મૂલ્યાંકન અને પ્રમાણપત્ર

• પરીક્ષા: દરેક સેમેસ્ટરમાં થિયરી અને પ્રેક્ટિકલ પરીક્ષાઓ લેવામાં આવે છે.
• પ્રમાણપત્ર: સફળ ઉમેદવારોને NCVT દ્વારા નેશનલ ટ્રેડ સર્ટિફિકેટ (NTC) આપવામાં આવે છે, જે રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે માન્ય છે.
• મૂલ્યાંકન: ડ્રોઇંગની ચોકસાઈ, CAD કુશળતા, સિદ્ધાંત જ્ઞાન અને પ્રોજેક્ટ કાર્યના આધારે મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે છે.

કારકિર્દી તકો

• રોજગાર: મેકેનિકલ ડ્રાફ્ટસમેન, CAD ઓપરેટર, ડિઝાઇન સહાયક (મેન્યુફેક્ચરિંગ, ઓટોમોટિવ અથવા એન્જિનિયરિંગ કંપનીઓમાં).
• સ્વરોજગાર: ફ્રીલાન્સ ડ્રાફ્ટિંગ સેવાઓ અથવા નાનું ડિઝાઇન કન્સલ્ટન્સી.
• આગળનું અભ્યાસ: મેકેનિકલ એન્જિનિયરિંગમાં ડિપ્લોમા અથવા એડવાન્સ CAD/CAM કોર્સ.

નોંધ

• આ સિલેબસ NCVT ની નવીનતમ માર્ગદર્શિકા સાથે સુસંગત છે અને સંસ્થા અથવા રાજ્ય મુજબ થોડો ફેરફાર થઈ શકે છે.
• સૌથી તાજેતરનું સંસ્કરણ જોવા માટે Directorate General of Training (DGT) વેબસાઇટ (dgt.gov.in) જુઓ અથવા નજીકની ITI સંસ્થાનો સંપર્ક કરો.