ड्राफ्ट्समन (मेकॅनिकल)

ITI "ड्राफ्ट्समन (मेकॅनिकल)" ट्रेडचा अभ्यासक्रम 

ITI "ड्राफ्ट्समन (मेकॅनिकल)" हा क्राफ्ट्समन ट्रेनिंग स्कीम (CTS) अंतर्गत दोन वर्षांचा व्यावसायिक प्रशिक्षण कार्यक्रम आहे, जो नॅशनल कौन्सिल फॉर व्होकेशनल ट्रेनिंग (NCVT) द्वारे नियंत्रित केला जातो. या कोर्समध्ये प्रशिक्षणार्थींना मॅन्युअल ड्राफ्टिंग तंत्र आणि कॉम्प्युटर-एडेड डिझाइन (CAD) सॉफ्टवेअर वापरून यांत्रिक भाग आणि असेंब्लीचे तपशीलवार तांत्रिक रेखाचित्र, ब्लूप्रिंट आणि 3D मॉडेल तयार करण्याची कौशल्ये दिली जातात. या अभ्यासक्रमात सैद्धांतिक ज्ञान, प्रात्यक्षिक ड्राफ्टिंग कौशल्ये आणि रोजगाराभिमुख प्रशिक्षण यांचा समावेश आहे, ज्यामुळे विद्यार्थी मेकॅनिकल ड्राफ्ट्समन, CAD ऑपरेटर किंवा डिझाइन सहाय्यक म्हणून अभियांत्रिकी आणि उत्पादन उद्योगांमध्ये काम करण्यासाठी तयार होतात.

कोर्सचा आढावा

• कालावधी: २ वर्षे (४ सेमिस्टर, प्रत्येक ६ महिने)
• NSQF स्तर: स्तर ५
• पात्रता: विज्ञान आणि गणितासह किमान १०वी उत्तीर्ण (किंवा समतुल्य)
• उद्दिष्ट: उद्योगमानकांनुसार अचूक यांत्रिक रेखाचित्रे आणि डिझाइन तयार करण्यासाठी व्यक्तींना प्रशिक्षण देणे, ज्यामुळे यांत्रिक प्रणालींचे उत्पादन आणि असेंब्ली सुलभ होते.

सविस्तर अभ्यासक्रम विभागणी

1. ट्रेड थिअरी (सैद्धांतिक ज्ञान)

यामध्ये यांत्रिक ड्राफ्टिंग आणि अभियांत्रिकी डिझाइनच्या मूलभूत संकल्पनांचा समावेश आहे.

• सेमिस्टर 1
  
  • ड्राफ्ट्समनशिपची ओळख
    • मेकॅनिकल ड्राफ्ट्समनची भूमिका आणि महत्त्व.
    • इंजिनिअरिंग ड्रॉईंगचा आढावा: प्रकार, उद्देश आणि मानके.
    • BIS (ब्युरो ऑफ इंडियन स्टँडर्ड्स) आणि ISO मानकांची ओळख.
  • ड्रॉईंग साधने आणि उपकरणे
    • ड्रॉईंग साधनांचा वापर: कंपास, सेट स्क्वेअर, प्रोट्रॅक्टर, टी-स्क्वेअर.
    • ड्राफ्टिंग साहित्य: कागदाचे आकार, पेन्सिल, इरेजर, स्केल.
    • ड्राफ्टिंग उपकरणांची देखभाल आणि काळजी.
  • मूलभूत अभियांत्रिकी संकल्पना
    • मेकॅनिक्सचे मूलतत्त्वे: बल, गती आणि घर्षण.
    • मटेरियल सायन्स: धातू, मिश्रधातू आणि अधातूंचे गुणधर्म.
    • एकके आणि मोजमाप: मेट्रिक आणि इम्पीरियल प्रणाली.
  • ज्यामितीय रचना
    • रेषा, कोन, वर्तुळे, बहुभुज आणि त्यांची रचना.
    • ऑर्थोग्राफिक प्रोजेक्शन: फर्स्ट-अँगल आणि थर्ड-अँगल प्रोजेक्शन.
    • डायमेंशनिंग: नियम, चिन्हे आणि प्रथा.
  • सुरक्षा आणि वर्कशॉप पद्धती
    • कार्यस्थळ सुरक्षा: साधने, यंत्रसामग्री आणि साहित्य हाताळणे.
    • ड्राफ्टिंगमध्ये अचूकता आणि नेमकेपणाचे महत्त्व.
• सेमिस्टर 2
  • यांत्रिक घटक
    • मशीन घटकांची ओळख: बोल्ट, नट, स्क्रू, गिअर, बेअरिंग.
    • सेक्शनल व्ह्यू: प्रकार आणि हॅचिंग पद्धती.
    • असेंब्ली ड्रॉईंग: एक्सप्लोडेड व्ह्यू, पार्ट्स लिस्ट.
  • प्रगत प्रोजेक्शन
    • 3D दृश्यासाठी आयसोमेट्रिक आणि ऑब्लिक प्रोजेक्शन.
    • ऑक्झिलरी व्ह्यू आणि त्याचे उपयोग.
    • टॉलरन्स आणि फिट: प्रकार (क्लिअरन्स, इंटरफेरन्स) आणि चिन्हे.
  • वर्कशॉप टेक्नॉलॉजी
    • मॅन्युफॅक्चरिंग प्रक्रिया: कास्टिंग, फोर्जिंग, मशीनिंग, वेल्डिंग.
    • वर्कशॉप ड्रॉईंग वाचणे आणि समजून घेणे.
    • हीट ट्रीटमेंट आणि सरफेस फिनिशिंगची मूलतत्त्वे.
  • CAD ची ओळख
    • कॉम्प्युटर-एडेड डिझाइन (CAD) सॉफ्टवेअरचा आढावा (उदा. AutoCAD).
    • मूलभूत कमांड: line, circle, trim, dimension.
    • फाइल व्यवस्थापन: ड्रॉईंग सेव्ह करणे, प्रिंट आणि प्लॉट करणे.

मूल्यांकन आणि प्रमाणपत्र

• परीक्षा: प्रत्येक सेमिस्टरमध्ये सैद्धांतिक आणि प्रात्यक्षिक परीक्षा घेतल्या जातात.
• प्रमाणपत्र: यशस्वी उमेदवारांना NCVT कडून नॅशनल ट्रेड सर्टिफिकेट (NTC) दिले जाते, जे राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मान्य आहे.
• मूल्यांकन: ड्रॉईंगची अचूकता, CAD कौशल्य, सैद्धांतिक समज आणि प्रोजेक्ट कामाच्या आधारे मूल्यांकन केले जाते.

करिअरच्या संधी

• नोकरी: मेकॅनिकल ड्राफ्ट्समन, CAD ऑपरेटर, डिझाइन सहाय्यक (मॅन्युफॅक्चरिंग, ऑटोमोबाईल किंवा अभियांत्रिकी कंपन्यांमध्ये).
• स्वरोजगार: फ्रीलान्स ड्राफ्टिंग सेवा किंवा लहान डिझाइन कन्सल्टन्सी.
• पुढील शिक्षण: मेकॅनिकल इंजिनिअरिंग डिप्लोमा किंवा प्रगत CAD/CAM कोर्स.

टीप

• हा अभ्यासक्रम NCVT च्या नवीनतम मार्गदर्शक तत्त्वांशी सुसंगत आहे आणि संस्था किंवा राज्याच्या आवश्यकतेनुसार थोडा बदल होऊ शकतो.
• सर्वात अद्ययावत आवृत्तीसाठी Directorate General of Training (DGT) ची वेबसाइट (dgt.gov.in) पाहा किंवा जवळच्या ITI संस्थेशी संपर्क साधा.