आर्किटेक्चरल ड्राफ्ट्समन (Architectural Draughtsman) – CTS अभ्यासक्रम
क्राफ्ट्समन ट्रेनिंग स्कीम (CTS) अंतर्गत नॅशनल कौन्सिल फॉर व्होकेशनल ट्रेनिंग (NCVT), भारत यांच्यामार्फत चालविण्यात येणारा “आर्किटेक्चरल ड्राफ्ट्समन” हा व्यवसाय साधारणतः २ वर्षांचा आहे. या अभ्यासक्रमाचा उद्देश विद्यार्थ्यांना आर्किटेक्चरल ड्राफ्टिंग, ड्रॉइंग व संबंधित तांत्रिक कौशल्यांमध्ये प्रशिक्षित करणे हा आहे.
या अभ्यासक्रमात पुढील घटकांचा समावेश आहे: ट्रेड थिअरी, ट्रेड प्रॅक्टिकल, वर्कशॉप कॅलक्युलेशन अँड सायन्स, इंजिनिअरिंग ड्रॉइंग आणि एम्प्लॉयबिलिटी स्किल्स.
१. ट्रेड थिअरी (Trade Theory)
या विभागात आर्किटेक्चरल ड्रॉइंग तयार करण्यासाठी आणि बांधकामाच्या मूलभूत तत्त्वांचे ज्ञान देण्यासाठी सैद्धांतिक माहिती दिली जाते.
पहिले वर्ष (Year 1)
- ड्राफ्ट्समनशिपची ओळख
- बांधकाम प्रकल्पांमध्ये आर्किटेक्चरल ड्राफ्ट्समनची भूमिका
- आर्किटेक्चरल ड्रॉइंगमध्ये अचूकतेचे महत्त्व
- ड्रॉइंग साधने व उपकरणे
- T-स्क्वेअर, सेट स्क्वेअर, कंपास इत्यादींचा वापर व देखभाल
- मॅन्युअल व डिजिटल ड्राफ्टिंग पद्धतींची ओळख
- बांधकाम साहित्य
- विटा, काँक्रीट, लाकूड, स्टील यांचे प्रकार व गुणधर्म
- बांधकामातील उपयोग
- बांधकाम पद्धती
- फाउंडेशन, भिंती, मजले, छत व जिन्यांची मूलतत्त्वे
- मेसनरी, RCC व स्टील संरचनांची ओळख
- आर्किटेक्चरल ड्रॉइंगची मूलतत्त्वे
- प्लॅन, एलिव्हेशन, सेक्शन व पर्स्पेक्टिव्ह ड्रॉइंग
- स्केल, चिन्हे व ड्राफ्टिंग नियम
- बिल्डिंग बाय-लॉज
- स्थानिक बांधकाम नियम व झोनिंग कायदे
दुसरे वर्ष (Year 2)
- प्रगत आर्किटेक्चरल डिझाइन
- सममिती, समतोल व प्रमाण यांची तत्त्वे
- निवासी, व्यावसायिक व सार्वजनिक इमारतींचे नियोजन
- स्ट्रक्चरल डिटेलिंग
- बीम, कॉलम व स्लॅबचे रिइनफोर्समेंट तपशील
- स्टील स्ट्रक्चर ड्रॉइंग
- कॉम्प्युटर एडेड ड्राफ्टिंग (CAD)
- AutoCAD सारख्या सॉफ्टवेअरची ओळख
- 2D व 3D ड्राफ्टिंग कमांड्स
- एस्टिमेशन व कॉस्टिंग
- साहित्याचे प्रमाण व खर्च मोजणी
- BOQ तयार करणे
- सर्व्हेइंग व लेव्हलिंग
- भूमी सर्वेक्षणाची तत्त्वे
- लेव्हलिंग उपकरणांचा वापर
२. ट्रेड प्रॅक्टिकल (Trade Practical)
पहिले वर्ष
- मॅन्युअल ड्राफ्टिंगद्वारे रेषा, कोन व भूमितीय आकृत्या काढणे
- सोपे प्लॅन, एलिव्हेशन व सेक्शन तयार करणे
- लेटरिंग व डायमेन्शनिंगचा सराव
- फाउंडेशन, दरवाजे, खिडक्या व जिन्यांचे ड्रॉइंग
- कार्डबोर्डद्वारे 3D मॉडेल तयार करणे
दुसरे वर्ष
- निवासी व व्यावसायिक इमारतींचे तपशीलवार ड्रॉइंग
- CAD सॉफ्टवेअरमध्ये 2D व 3D ड्रॉइंग
- बांधकाम स्थळ भेटी व प्रत्यक्ष स्केचिंग
- लहान इमारतीसाठी पूर्ण प्रोजेक्ट ड्रॉइंग
३. वर्कशॉप कॅलक्युलेशन अँड सायन्स
- क्षेत्रफळ, घनफळ व स्केल संबंधित गणित
- त्रिकोणमितीचा उपयोग
- बांधकाम साहित्याची ताकद व भार यांचे ज्ञान
४. इंजिनिअरिंग ड्रॉइंग
- ऑर्थोग्राफिक प्रोजेक्शन
- आइसोमेट्रिक व पर्स्पेक्टिव्ह ड्रॉइंग
- बांधकामासाठी तयार वर्किंग ड्रॉइंग
५. एम्प्लॉयबिलिटी स्किल्स
- आर्किटेक्ट व इंजिनिअरसोबत प्रभावी संवाद
- वेळ व्यवस्थापन व टीमवर्क
- समस्या सोडवण्याची कौशल्ये
कोर्स ओव्हरव्ह्यू
- कालावधी: २ वर्षे
- पात्रता: विज्ञान व गणितासह १०वी उत्तीर्ण
- उद्दिष्ट: आर्किटेक्चरल ड्रॉइंग, CAD वापर आणि बांधकाम प्रकल्पात सहाय्य करण्यासाठी विद्यार्थी तयार करणे
हा अभ्यासक्रम NCVT च्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार आहे. राज्य किंवा संस्थेनुसार थोडेफार बदल होऊ शकतात. अधिकृत माहितीसाठी DGT किंवा स्थानिक ITI स्रोतांचा संदर्भ घ्यावा.
Trade Type
- 192 views