लायब्ररी आणि इन्फॉर्मेशन सायन्स

आयटीआय "लायब्ररी आणि इन्फॉर्मेशन सायन्स" अभ्यासक्रम (मराठी)

कोर्सचा आढावा

• ट्रेड नाव: लायब्ररी आणि इन्फॉर्मेशन सायन्स
• कालावधी: 1 वर्ष (2 सेमिस्टर)
• NSQF स्तर: स्तर 4
• पात्रता: 10 वी उत्तीर्ण
• उद्दिष्ट: उमेदवारांना लायब्ररीतील साधनसामग्रीचे आयोजन, कॅटलॉगिंग, माहिती प्रणालींचा वापर आणि वापरकर्ता सेवा देण्यासाठी प्रशिक्षण देणे, ज्यामुळे ते लायब्ररी सहाय्यक, माहिती अधिकारी किंवा रेकॉर्ड कीपर म्हणून काम करू शकतात किंवा स्वतःची लायब्ररी कन्सल्टन्सी सुरू करू शकतात.
• प्रमाणपत्र: NCVT द्वारे नॅशनल ट्रेड सर्टिफिकेट (NTC)

सविस्तर अभ्यासक्रम

सेमिस्टर 1

ट्रेड थिअरी

• लायब्ररी आणि इन्फॉर्मेशन सायन्सची ओळख: लायब्ररीची भूमिका, प्रकार (सार्वजनिक, शैक्षणिक, विशेष), कार्ये.
• लायब्ररी संघटन: भौतिक मांडणी, शेल्विंग प्रणाली, साइनज, वापरकर्ता-अनुकूल रचना.
• वर्गीकरण प्रणाली: ड्यूई डेसिमल क्लासिफिकेशन (DDC), युनिव्हर्सल डेसिमल क्लासिफिकेशन (UDC).
• कॅटलॉगिंग तत्त्वे: AACR2, MARC फॉर्मॅट, मेटाडेटा.
• लायब्ररी संसाधने: पुस्तके, जर्नल्स, ई-रिसोर्सेस, नॉन-बुक साहित्य.
• सुरक्षा आणि देखभाल: धूळ नियंत्रण, पुस्तकांचे जतन, आग प्रतिबंध.
• मूलभूत आयटी कौशल्ये: MS Office, इंटरनेट, डिजिटल लायब्ररी संकल्पना.

ट्रेड प्रॅक्टिकल

• लायब्ररी सेटअप
• वर्गीकरण सराव
• कॅटलॉगिंग काम
• संसाधन व्यवस्थापन
• आयटी वापर
• सुरक्षा सराव
• प्रोजेक्ट काम

तास: थिअरी: 160 तास | प्रॅक्टिकल: 240 तास

सेमिस्टर 2

ट्रेड थिअरी

• प्रगत कॅटलॉगिंग
• माहिती शोध
• लायब्ररी ऑटोमेशन
• वापरकर्ता सेवा
• डिजिटल लायब्ररी
• उद्योजकता
• नीती आणि कायदे

ट्रेड प्रॅक्टिकल

• OPAC कॅटलॉगिंग
• माहिती सेवा
• ऑटोमेशन सॉफ्टवेअर वापर
• सर्क्युलेशन काम
• डिजिटल संसाधन व्यवस्थापन
• फिल्ड ट्रेनिंग
• प्रोजेक्ट काम

तास: थिअरी: 160 तास | प्रॅक्टिकल: 240 तास

अतिरिक्त घटक

• वर्कशॉप गणित आणि विज्ञान
  • बजेट, शेल्विंग आणि वापर आकडेवारी
  • कागद जतन आणि आर्द्रतेचा परिणाम
  • तास: 40 तास/वर्ष
• रोजगार कौशल्ये
  • संवाद आणि टीमवर्क
  • आयटी साक्षरता
  • सॉफ्ट स्किल्स
  • तास: 60 तास/वर्ष

मूल्यमापन आणि प्रमाणपत्र

• परीक्षा: लेखी आणि प्रॅक्टिकल
• मूल्यमापन निकष: कॅटलॉगिंग अचूकता, सेवा कौशल्ये, आयटी प्रावीण्य
• प्रमाणपत्र: NCVT NTC

करिअर संधी

• नोकरी: लायब्ररी सहाय्यक, माहिती अधिकारी
• स्वरोजगार: लायब्ररी कन्सल्टन्सी
• पुढील शिक्षण: लायब्ररी सायन्स डिप्लोमा