हेल्थ सॅनिटरी इन्स्पेक्टर

आयटीआय "हेल्थ सॅनिटरी इन्स्पेक्टर" ट्रेड सिलेबस

आयटीआय "हेल्थ सॅनिटरी इन्स्पेक्टर" ट्रेड हा एक वर्षाचा व्यावसायिक प्रशिक्षण कार्यक्रम आहे, जो क्राफ्ट्समन ट्रेनिंग स्कीम (CTS) अंतर्गत चालतो आणि नॅशनल कौन्सिल फॉर व्होकेशनल ट्रेनिंग (NCVT) द्वारे नियंत्रित आहे. या कोर्सद्वारे प्रशिक्षणार्थ्यांना सार्वजनिक आरोग्य व्यवस्थापन, स्वच्छता पद्धती, अन्न सुरक्षा, पाणी शुद्धीकरण आणि पर्यावरणीय आरोग्य यामध्ये कौशल्य दिले जाते.

कोर्सचा आढावा

• कालावधी: १ वर्ष (२ सेमिस्टर, प्रत्येकी ६ महिने)
• NSQF स्तर: स्तर ४
• पात्रता: विज्ञान आणि गणितासह किमान १० वी उत्तीर्ण
• उद्दिष्ट: स्वच्छता मानके राखणे, सार्वजनिक आरोग्य सुरक्षित करणे आणि पर्यावरणीय धोके टाळणे

सविस्तर अभ्यासक्रम

१. ट्रेड थिअरी

सार्वजनिक आरोग्य, स्वच्छता आणि पर्यावरण व्यवस्थापनाचे मूलभूत ज्ञान.

• सेमिस्टर १
  • सार्वजनिक आरोग्य परिचय
    • सार्वजनिक आरोग्याचा इतिहास आणि महत्त्व
    • हेल्थ सॅनिटरी इन्स्पेक्टरची भूमिका
    • संस्था: WHO, ICMR इत्यादी
  • पोषण आणि आहार
    • अन्नाचे प्रकार
    • संतुलित आहार
    • कुपोषण आणि प्रतिबंध
  • स्वच्छता आणि आरोग्यविषयक सवयी
    • वैयक्तिक स्वच्छता
    • पर्यावरणीय स्वच्छता
    • कचरा व्यवस्थापन
  • पाणी पुरवठा आणि शुद्धीकरण
    • पाण्याचे स्रोत
    • पाण्यामुळे होणारे रोग
    • शुद्धीकरण पद्धती
  • अन्न सुरक्षा
    • अन्न भेसळ
    • साठवण पद्धती
    • अन्न स्वच्छता
  • सुरक्षा आणि प्रथमोपचार
    • कार्यस्थळ सुरक्षा
    • प्रथमोपचार
    • आपत्ती व्यवस्थापन
• सेमिस्टर २
  • पर्यावरणीय आरोग्य
  • संसर्गजन्य रोग
  • सॅनिटरी अभियांत्रिकी
  • सार्वजनिक आरोग्य प्रशासन
  • निर्जंतुकीकरण आणि जंतुनाश
  • व्यावसायिक कौशल्ये

२. ट्रेड प्रॅक्टिकल

• सेमिस्टर १
  • पोषण मूल्यांकन
  • स्वच्छता तपासणी
  • पाणी तपासणी
  • अन्न सुरक्षा सराव
  • प्रथमोपचार प्रशिक्षण
  • प्रकल्प कार्य
• सेमिस्टर २
  • पर्यावरणीय आरोग्य सराव
  • रोग नियंत्रण
  • सॅनिटरी अभियांत्रिकी
  • सार्वजनिक आरोग्य तपासणी
  • जंतुनाश सराव
  • प्रकल्प कार्य

३. कार्यशाळा गणित आणि विज्ञान

• गणित, मापन, विज्ञान

४. अभियांत्रिकी रेखाटन

• पाणी आणि ड्रेनेज आराखडा
• स्वच्छता प्रणाली डिझाइन

५. रोजगार कौशल्ये

• संवाद कौशल्य
• वेळ व्यवस्थापन
• समस्या सोडवणे

मूल्यांकन आणि प्रमाणपत्र

• सेमिस्टरनुसार परीक्षा
• NTC प्रमाणपत्र

करिअर संधी

• सॅनिटरी इन्स्पेक्टर
• हेल्थ असिस्टंट
• फूड इन्स्पेक्टर

टीप

• NCVT मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार
• DGT किंवा स्थानिक ITI शी संपर्क साधा