हॉर्टिकल्चर

आयटीआय "हॉर्टिकल्चर" ट्रेड सिलेबस

आयटीआय "हॉर्टिकल्चर" ट्रेड हा एक वर्षाचा व्यावसायिक प्रशिक्षण कार्यक्रम आहे, जो क्राफ्ट्समन ट्रेनिंग स्कीम (CTS) अंतर्गत चालतो आणि नॅशनल कौन्सिल फॉर व्होकेशनल ट्रेनिंग (NCVT) द्वारे नियंत्रित आहे. या कोर्सद्वारे प्रशिक्षणार्थ्यांना फळे, भाजीपाला, फुले आणि शोभेच्या वनस्पतींची लागवड, नर्सरी व्यवस्थापन, लँडस्केपिंग आणि शाश्वत बागायती तंत्रज्ञानामध्ये कौशल्य दिले जाते. या सिलेबसमध्ये सैद्धांतिक ज्ञान, प्रात्यक्षिक शेती पद्धती आणि रोजगारक्षम कौशल्यांचा समावेश आहे.

कोर्सचा आढावा

• कालावधी: १ वर्ष (२ सेमिस्टर, प्रत्येकी ६ महिने)
• NSQF स्तर: स्तर ४
• पात्रता: विज्ञानासह किमान १० वी उत्तीर्ण
• उद्दिष्ट: वैज्ञानिक पद्धतीने वनस्पती लागवड, माती व्यवस्थापन, कीड नियंत्रण आणि लँडस्केपिंग यामध्ये प्रशिक्षण देणे

सविस्तर अभ्यासक्रम

१. ट्रेड थिअरी

बागायती, वनस्पती विज्ञान आणि लँडस्केप व्यवस्थापनाचे मूलभूत ज्ञान.

• सेमिस्टर १
  • हॉर्टिकल्चर परिचय
    • व्याख्या आणि क्षेत्र: फळे, भाजीपाला, फुले, लँडस्केपिंग
    • महत्त्व: अन्न सुरक्षा, सौंदर्य, आर्थिक लाभ
    • करिअर संधी: नर्सरी, शहरी बागकाम
  • वनस्पती विज्ञान
    • वनस्पतींची रचना
    • प्रकाशसंश्लेषण
    • वनस्पती प्रजनन
  • मृदा विज्ञान
    • मातीचे प्रकार
    • उर्वरता
    • मातीची तयारी
  • बागायती साधने
    • हात साधने आणि यंत्रे
    • सुरक्षा नियम
  • सिंचन आणि पाणी व्यवस्थापन
    • सिंचन पद्धती
    • पाणी बचत
  • नर्सरी व्यवस्थापन
    • बियाणे पेरणी
    • रोपे तयार करणे
• सेमिस्टर २
  • पिक लागवड
  • कीड व रोग नियंत्रण
  • लँडस्केपिंग
  • पीक साठवण
  • सेंद्रिय शेती
  • व्यावसायिक कौशल्ये

२. ट्रेड प्रॅक्टिकल

• सेमिस्टर १
  • माती तयारी
  • बियाणे पेरणी
  • सिंचन
  • नर्सरी काम
  • साधनांचा वापर
  • प्रकल्प कार्य
• सेमिस्टर २
  • पिक उत्पादन
  • रोग नियंत्रण
  • लँडस्केपिंग
  • साठवण
  • सेंद्रिय शेती
  • प्रकल्प कार्य

३. कार्यशाळा गणित आणि विज्ञान

• गणना, मापन, विज्ञान

४. अभियांत्रिकी रेखाटन

• बाग आणि नर्सरी आराखडा

५. रोजगार कौशल्ये

• संवाद कौशल्य
• वेळ व्यवस्थापन
• उद्योजकता

मूल्यांकन आणि प्रमाणपत्र

• सेमिस्टरनुसार परीक्षा
• NTC प्रमाणपत्र

करिअर संधी

• हॉर्टिकल्चरिस्ट
• नर्सरी व्यवस्थापक
• लँडस्केप तंत्रज्ञ

टीप

• NCVT मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार
• DGT किंवा स्थानिक ITI शी संपर्क साधा