समुपदेशन कौशल्ये

ITI "समुपदेशन कौशल्ये" ट्रेड अभ्यासक्रम

ITI "समुपदेशन कौशल्ये" हा ट्रेड एक वर्षाचा व्यावसायिक प्रशिक्षण कार्यक्रम आहे, जो क्राफ्ट्समन ट्रेनिंग स्कीम (CTS) अंतर्गत चालवला जातो आणि नॅशनल कौन्सिल फॉर व्होकेशनल ट्रेनिंग (NCVT) द्वारे नियंत्रित केला जातो. या कोर्समध्ये प्रशिक्षणार्थींना समुपदेशनाची मूलभूत कौशल्ये दिली जातात, ज्यामध्ये संवाद कौशल्य, सहानुभूती, सक्रिय ऐकणे आणि मूलभूत मानसशास्त्रीय तंत्रांचा समावेश आहे. यामुळे व्यक्तींना वैयक्तिक, शैक्षणिक किंवा करिअर संबंधित समस्यांमध्ये मदत करता येते. या अभ्यासक्रमात सैद्धांतिक ज्ञान, व्यावहारिक समुपदेशन कौशल्ये आणि रोजगारक्षमतेचे प्रशिक्षण समाविष्ट आहे, ज्यामुळे विद्यार्थी समुपदेशन सहाय्यक, करिअर मार्गदर्शक किंवा शैक्षणिक संस्था, कॉर्पोरेट क्षेत्र किंवा सामाजिक सेवा क्षेत्रात सहाय्यक कर्मचारी म्हणून काम करण्यासाठी तयार होतात.

कोर्सचा आढावा

• कालावधी: १ वर्ष (२ सेमिस्टर, प्रत्येक ६ महिने)
• NSQF स्तर: स्तर ४
• पात्रता: किमान १० वी उत्तीर्ण (किंवा समतुल्य), मानसशास्त्र किंवा सामाजिक कार्यामध्ये रुची असणे अधिक योग्य
• उद्दिष्ट: व्यक्तींना मूलभूत समुपदेशन तंत्र, आंतरव्यक्तिक संवाद आणि भावनिक सहाय्य देण्याचे प्रशिक्षण देणे, ज्यामुळे ते विविध गटांना प्रभावीपणे मदत करू शकतील.

तपशीलवार अभ्यासक्रम विभाग

1. ट्रेड थिअरी (सैद्धांतिक ज्ञान)

समुपदेशन आणि आंतरव्यक्तिक कौशल्यांच्या मूलभूत संकल्पना समाविष्ट करते.

• सेमिस्टर 1
  
  • समुपदेशनाची ओळख
    
    • समुपदेशनाची व्याख्या, व्याप्ती आणि महत्त्व.
    • विविध परिस्थितींमध्ये समुपदेशकाची भूमिका आणि जबाबदाऱ्या.
    • समुपदेशनाचे प्रकार: वैयक्तिक, करिअर, शैक्षणिक आणि गट समुपदेशन.
  • मानवी मानसशास्त्राची मूलतत्त्वे
    
    • मानवी वर्तन आणि भावनांचा आढावा.
    • मानवी विकासाच्या टप्प्या: बालपण, किशोरावस्था, प्रौढत्व.
    • सामान्य भावनिक आणि मानसिक समस्या (ताण, चिंता, कमी आत्मसन्मान).
  • संवाद कौशल्य
    
    • मौखिक आणि अमौखिक संवाद तंत्र.
    • सक्रिय ऐकणे: तत्त्वे आणि पद्धती.
    • क्लायंटसोबत विश्वास आणि संबंध निर्माण करणे.
  • समुपदेशनातील नैतिकता
    
    • गोपनीयता, मर्यादा आणि नैतिक मार्गदर्शक तत्त्वे.
    • विविधतेचा आदर: सांस्कृतिक, लिंग आणि सामाजिक-आर्थिक घटक.
    • भारतातील समुपदेशनाचे कायदेशीर पैलू.
  • साधने आणि तंत्रे
    
    • मूलभूत समुपदेशन साधनांची ओळख: प्रश्नावली, निरीक्षण.
    • बॉडी लँग्वेज समजून घेणे आणि समुपदेशनातील त्याची भूमिका.
    • क्लायंटसाठी ताण व्यवस्थापन तंत्र.
• सेमिस्टर 2
  
  • प्रगत समुपदेशन कौशल्ये
    
    • समस्या सोडवणे आणि निर्णय घेण्याची तंत्रे.
    • भावनिक तणाव हाताळणे: दुःख, राग, नैराश्य.
    • करिअर समुपदेशन: क्षमता, आवड आणि कौशल्यांचे मूल्यमापन.
  • गट समुपदेशन
    
    • गट समुपदेशनाची गती: मार्गदर्शन आणि सहभाग.
    • गटातील संघर्ष व्यवस्थापन आणि सहकार्य वाढवणे.
    • गट थेरपीसाठी उपक्रम (उदा. रोल-प्ले, चर्चा).
  • विशिष्ट परिस्थितींमध्ये समुपदेशन
    
    • शैक्षणिक संस्थांमध्ये समुपदेशन: शैक्षणिक आणि वर्तनविषयक समस्या.
    • कार्यस्थळ समुपदेशन: ताण, काम-जीवन संतुलन, संघर्ष निवारण.
    • समुदाय समुपदेशन: सामाजिक समस्या (उदा. व्यसन, कौटुंबिक अडचणी).
  • मानसिक आरोग्य जागरूकता
    
    • मानसिक आरोग्य समस्यांची लक्षणे ओळखणे (उदा. नैराश्य, चिंता विकार).
    • रिफरल प्रक्रिया: मानसशास्त्रज्ञ किंवा मानसोपचार तज्ञ कधी सहभागी करायचे.
    • मानसिक स्वास्थ्य आणि लवचिकता वाढवणे.
  • उदयोन्मुख प्रवाह
    
    • समुपदेशनात तंत्रज्ञानाची भूमिका: ऑनलाइन प्लॅटफॉर्म, टेली-काउन्सेलिंग.
    • पीअर काउन्सेलिंग आणि समुदाय समर्थन प्रणालीची ओळख.