ड्रायव्हर कम मेकॅनिक (लाईट मोटर व्हेईकल)

ITI "ड्रायव्हर कम मेकॅनिक (लाईट मोटर व्हेईकल)" ट्रेड अभ्यासक्रम

ITI "ड्रायव्हर कम मेकॅनिक (लाईट मोटर व्हेईकल)" हा क्राफ्ट्समन ट्रेनिंग स्कीम (CTS) अंतर्गत सहा महिन्यांचा व्यावसायिक प्रशिक्षण कार्यक्रम आहे, जो नॅशनल कौन्सिल फॉर व्होकेशनल ट्रेनिंग (NCVT) द्वारे नियंत्रित केला जातो. या कोर्समध्ये प्रशिक्षणार्थींना लाईट मोटर वाहन सुरक्षितपणे चालविणे तसेच देखरेखीखाली त्याची मूलभूत देखभाल आणि दुरुस्ती करण्याचे कौशल्य दिले जाते, ज्यामुळे सरकारी किंवा वैयक्तिक वापरासाठी वाहन उपलब्ध राहते. या अभ्यासक्रमात सैद्धांतिक ज्ञान, प्रात्यक्षिक कौशल्ये आणि रोजगारक्षमतेसाठी प्रशिक्षण समाविष्ट आहे, ज्यामुळे विद्यार्थी सरकारी आणि खासगी क्षेत्रात ड्रायव्हर, सहाय्यक मेकॅनिक किंवा फ्लीट सपोर्ट कर्मचारी म्हणून काम करू शकतात.

कोर्सचा आढावा

• कालावधी: 6 महिने (1 सेमिस्टर)
• NSQF स्तर: स्तर 3
• पात्रता: मान्यताप्राप्त मंडळातून किमान 10 वी उत्तीर्ण; किमान वय 18 वर्षे
• उद्दिष्ट: विविध प्रकारच्या रस्त्यांवर लाईट मोटर वाहन सुरक्षितपणे चालविणे आणि वाहतूक नियम व सुरक्षा मानकांचे पालन करून मूलभूत सर्व्हिसिंग व समस्या निवारण करणे.

सविस्तर अभ्यासक्रम विभाग

1. ट्रेड थिअरी (सैद्धांतिक ज्ञान)

लाईट मोटर वाहन चालविणे आणि देखभाल करण्यासाठी आवश्यक मूलभूत ज्ञान समाविष्ट आहे.

• ट्रेडची ओळख
  
  • वाहतूक आणि उद्योगामध्ये लाईट मोटर वाहनांचे महत्त्व.
  • ड्रायव्हर कम मेकॅनिकची भूमिका आणि जबाबदाऱ्या.
  • वाहनांचे प्रकार: कार, जीप आणि लाईट व्हॅन.
• रस्ता सुरक्षा आणि वाहतूक नियम
  
  • मोटर व्हेईकल कायद्यानुसार वाहतूक नियम आणि रस्ता चिन्हे.
  • सुरक्षित ड्रायव्हिंग पद्धती: वेग मर्यादा, ओव्हरटेकिंग आणि लेन शिस्त.
  • रस्ता सुरक्षा उपाय: सीट बेल्ट, हेल्मेट आणि संरक्षणात्मक ड्रायव्हिंग तंत्र.
• वाहन रचना आणि प्रणाली
  
  • लाईट मोटर वाहनाची मूलभूत रचना: चेसिस, बॉडी, इंजिन प्रकार (पेट्रोल, डिझेल).
  • मुख्य प्रणाली: इंजिन, ट्रान्समिशन, स्टिअरिंग, सस्पेन्शन, ब्रेक आणि इलेक्ट्रिकल प्रणाली.
  • इंधन प्रणाली: पेट्रोल, डिझेल, CNG, LPG किट – घटक आणि कार्यप्रणाली.
• मूलभूत देखभाल आणि दुरुस्ती
  
  • वाहन सुरू करण्यापूर्वी तपासणी: तेलाची पातळी, टायर प्रेशर, कूलंट आणि बॅटरी.
  • ल्युब्रिकेशन: ल्युब्रिकंटचे प्रकार, ग्रीसिंग पॉइंट्स आणि तेल बदलण्याची पद्धत.
  • साधने आणि उपकरणे: मूलभूत हँड टूल्स (स्पॅनर, जॅक, स्क्रूड्रायव्हर) ओळख आणि वापर.
• व्यावसायिक सुरक्षा आणि आरोग्य
  
  • वाहन चालविताना आणि वाहनावर काम करताना सुरक्षा उपाय.
  • इंधन आणि धोकादायक पदार्थांचे हाताळणी.
  • रस्ता अपघात आणि किरकोळ जखमांसाठी प्राथमिक उपचार.

2. ट्रेड प्रॅक्टिकल (प्रात्यक्षिक कौशल्ये)

ड्रायव्हिंग आणि वाहनाच्या मूलभूत देखभालीसाठी प्रात्यक्षिक कौशल्ये विकसित करण्यावर भर.

• ड्रायव्हिंग सराव
  • वाहन नियंत्रणांची ओळख: क्लच, ब्रेक, अॅक्सिलरेटर, गिअर आणि स्टिअरिंग.
  • सरळ रस्ते, वळणे आणि चढावावर ड्रायव्हिंग; रिव्हर्स आणि पार्किंग सराव.
  • विविध परिस्थितींमध्ये ड्रायव्हिंग: शहरातील वाहतूक, महामार्ग, ओले रस्ते, वाळूमय भाग.
  • ओव्हरटेकिंग, लेन बदलणे आणि ट्रॅफिक सिग्नलचे पालन.
• वाहन तपासणी आणि देखभाल
  • ड्रायव्हिंगपूर्व तपासणी: टायर, ब्रेक, लाईट्स आणि इंधन पातळी.
  • वाहन स्वच्छता: बाह्य भाग आणि इंजिन विभाग.
  • ल्युब्रिकेशन कामे: ग्रीस लावणे, इंजिन तेल बदलणे आणि द्रव पातळी तपासणे.
• मूलभूत दुरुस्ती
  • देखरेखीखाली लहान दुरुस्ती: सैल भाग घट्ट करणे, फ्यूज आणि बल्ब बदलणे.
  • जॅक वापरून टायर बदलणे; व्हील अलाईनमेंटची मूलभूत माहिती.
  • बॅटरी देखभाल: टर्मिनल तपासणी आणि डिस्टिल्ड वॉटर भरणे.

करिअर संधी

• नोकरी: सरकारी किंवा खासगी कार्यालयात ड्रायव्हर, वर्कशॉपमध्ये सहाय्यक मेकॅनिक, फ्लीट मेंटेनन्स कर्मचारी.
• स्वयंरोजगार: टॅक्सी सेवा, वाहन भाड्याने देण्याचा व्यवसाय, लहान दुरुस्ती वर्कशॉप, ड्रायव्हिंग प्रशिक्षक.
• पुढील शिक्षण: मेकॅनिक (मोटर व्हेईकल) किंवा ऑटोमोबाईल इंजिनिअरिंगमध्ये डिप्लोमा.