ITI शिवण तंत्रज्ञान ट्रेडचा अभ्यासक्रम

ITI शिवण तंत्रज्ञान ट्रेडचा अभ्यासक्रम

ITI "शिवण तंत्रज्ञान" ट्रेड हा कारागीर प्रशिक्षण योजना (CTS) अंतर्गत राष्ट्रीय व्यावसायिक प्रशिक्षण परिषद (NCVT) द्वारे संचालित एक वर्षाचा व्यावसायिक प्रशिक्षण कार्यक्रम आहे. या अभ्यासक्रमाद्वारे प्रशिक्षणार्थींना शिवण मशीन चालवणे, कपडे शिवणे तसेच उद्योगाच्या मानकांनुसार मूलभूत दुरुस्ती आणि कपड्यांमध्ये बदल करण्याची कौशल्ये दिली जातात. या अभ्यासक्रमात सैद्धांतिक ज्ञान, व्यावहारिक शिवण कौशल्ये आणि रोजगारक्षमतेचे प्रशिक्षण यांचा समावेश आहे. यामुळे प्रशिक्षणार्थींना वस्त्रोद्योग, गारमेंट कारखाने किंवा स्वयंरोजगार क्षेत्रात शिवण मशीन ऑपरेटर, शिंपी किंवा गारमेंट उत्पादन सहाय्यक म्हणून काम करण्यासाठी तयार केले जाते.

अभ्यासक्रमाचा आढावा

• कालावधी: 1 वर्ष (2 सत्रे, प्रत्येक 6 महिन्यांचे)
• NSQF स्तर: स्तर 4
• पात्रता: किमान इयत्ता 10वी उत्तीर्ण (किंवा समकक्ष)
• उद्दिष्ट: दर्जेदार कपड्यांचे उत्पादन करण्यासाठी आणि बाजारपेठेच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी व्यक्तींना शिवण तंत्र, गारमेंट कन्स्ट्रक्शन आणि मशीन देखभाल यांचे प्रशिक्षण देणे.

सविस्तर अभ्यासक्रम

1. ट्रेड थिअरी (सैद्धांतिक ज्ञान)

शिवणकाम आणि कपडे तयार करण्याच्या मूलभूत संकल्पनांचा समावेश आहे.

• सत्र 1
  
  • शिवण तंत्रज्ञानाची ओळख
    
    • शिवणकाम आणि गारमेंट उद्योगाचा आढावा.
    • शिवणकाम व्यावसायिकाची भूमिका आणि जबाबदाऱ्या.
    • कापडाचे प्रकार: कापूस, रेशीम, लोकर, सिंथेटिक – गुणधर्म आणि उपयोग.
  • शिवणकामाची साधने आणि उपकरणे
    
    • शिवण मशीन: प्रकार (मॅन्युअल, इलेक्ट्रिक, औद्योगिक), भाग आणि कार्ये.
    • साधने: सुया, धागे, कात्री, मोजपट्टी, पिन.
    • देखभाल: शिवण मशीनला तेल देणे, स्वच्छ करणे आणि समस्या दूर करणे.
  • मूलभूत शिवण तंत्र
    
    • हाताने शिवणकाम: रनिंग स्टिच, बॅकस्टिच, हेमिंग.
    • मशीनने शिवणकाम: स्ट्रेट स्टिच, झिगझॅग, ओव्हरलॉक.
    • सीम आणि फिनिशिंग: प्लेन सीम, फ्रेंच सीम, कडांची फिनिशिंग.
  • मोजमाप आणि पॅटर्न तयार करणे
    
    • शरीराचे मोजमाप: छाती, कंबर, नितंब, लांबी.
    • मूलभूत पॅटर्न तयार करणे: बोडिस, स्कर्ट, बाह्या.
    • कापड कापणे: लेआउट, मार्किंग, शिवणासाठी अतिरिक्त जागा.
  • सुरक्षितता आणि स्वच्छता
    
    • कार्यस्थळाची सुरक्षितता: सुया, मशीन आणि विद्युत उपकरणे हाताळताना काळजी.
    • वैयक्तिक स्वच्छता: स्वच्छ हात आणि योग्य कामाचे कपडे.
    • एर्गोनॉमिक्स: शिवणकाम करताना योग्य स्थिती ठेवणे.
• सत्र 2
  
  • प्रगत शिवण तंत्र
    
    • कपडे शिवणे: शर्ट, ट्राउझर, ड्रेस, कुर्ता.
    • विविध घटक जोडणे: कॉलर, कफ, खिसे, झिपर.
    • कपड्यांमध्ये बदल आणि दुरुस्ती: आकार बदलणे, पॅच लावणे, फाटलेले भाग दुरुस्त करणे.
  • गारमेंट कन्स्ट्रक्शन
    
    • मुलांचे, महिलांचे आणि पुरुषांचे कपडे तयार करणे.
    • फिनिशिंग तंत्र: हेमिंग, बाइंडिंग, बटनहोल तयार करणे.
    • गुणवत्ता नियंत्रण: शिवण, फिटिंग आणि फिनिशिंग तपासणे.
  • टेक्स्टाइलचे ज्ञान
    
    • कापडाची तयारी: धुणे, इस्त्री करणे, आकसणे.
    • कापडातील दोष: डाग, फाटणे, विणकामातील दोष.
    • वेगवेगळ्या कापडांसाठी योग्य धागे आणि सुया निवडणे.
  • शिवण मशीनचे संचालन
    
    • औद्योगिक शिवण मशीन चालवणे: वेग नियंत्रण, धागा ओवणे.
    • विशेष जोडणी: बटनहोलर, झिपर फूट, एम्ब्रॉयडरी फूट.
    • मशीनची प्रतिबंधात्मक देखभाल आणि किरकोळ दुरुस्ती.
  • व्यावसायिक कौशल्ये
    
    • वेळ व्यवस्थापन: ऑर्डर कार्यक्षमतेने पूर्ण करणे.
    • उद्योजकता: टेलरिंग युनिट किंवा बुटीक सुरू करणे.
    • बाजारातील कल: कस्टम कपडे आणि रेडीमेड कपड्यांची मागणी.

2. ट्रेड प्रॅक्टिकल (व्यावहारिक कौशल्ये)

प्रत्यक्ष शिवणकाम आणि कपडे तयार करण्याच्या कौशल्यांवर लक्ष केंद्रित केले जाते.

• सत्र 1
  
  • मूलभूत शिवणकामाचा सराव
    
    • कापडावर हाताने शिवणकामाचा सराव: रनिंग, बॅकस्टिच, हेमिंग.
    • शिवण मशीन चालवणे: स्ट्रेट आणि झिगझॅग स्टिच.
    • मूलभूत सीम शिवणे: प्लेन, फ्लॅट आणि कडांची फिनिशिंग.
  • पॅटर्न आणि कटिंग
    
    • शरीराचे मोजमाप अचूकपणे घेणे.
    • साध्या कपड्यांसाठी पॅटर्न तयार करणे आणि कापणे (उदा. एप्रन, टॉप).
    • मूलभूत कपडा शिवणे: एप्रन किंवा उशीचे कव्हर.
  • मशीन हाताळणी
    
    • शिवण मशीनमध्ये धागा ओवणे आणि मशीन तयार करणे.
    • वेगवेगळ्या कापडांसाठी टेन्शन आणि स्टिचची लांबी समायोजित करणे.
    • शिवण मशीन स्वच्छ करणे आणि त्याला तेल देणे.
  • प्रकल्प कार्य
    
    • सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत साधा कपडा शिवणे (उदा. स्कर्ट किंवा शर्ट).
    • मोजमाप आणि पॅटर्नसह संपूर्ण प्रक्रियेचे दस्तऐवजीकरण करणे.
• सत्र 2
  
  • प्रगत शिवणकाम
    
    • पूर्ण कपडे शिवणे: शर्ट, ट्राउझर, ड्रेस.
    • कपड्यांना कॉलर, कफ आणि झिपर जोडणे.
    • कपड्यांमध्ये बदल करणे: लांबी कमी करणे, आकार बदलणे.
  • गारमेंट फिनिशिंग
    
    • बटनहोल तयार करणे आणि बटणे लावणे.
    • कपड्यांच्या कडांना हेमिंग आणि बाइंडिंग करणे.
    • गुणवत्ता तपासणे: शिवण, संरेखन आणि फिटिंग.
  • औद्योगिक मशीन प्रॅक्टिस
    
    • मोठ्या प्रमाणात शिवणकामासाठी औद्योगिक शिवण मशीन चालवणे.
    • विशेष जोडणींचा वापर: बटनहोलर, झिपर फूट.
    • मशीनमधील किरकोळ दोषांची दुरुस्ती करणे (उदा. सुई तुटणे, धागा अडकणे).
  • प्रकल्प कार्य
    
    • संपूर्ण कपड्यांचा संच तयार करणे (उदा. कुर्ता-पायजमा किंवा ड्रेस).
    • उत्पादन प्रक्रिया आणि गुणवत्ता तपासणीचा अहवाल सादर करणे.

3. वर्कशॉप कॅल्क्युलेशन अँड सायन्स

शिवणकामासाठी आवश्यक गणितीय आणि वैज्ञानिक आधार प्रदान करते.

• सत्र 1
  
  • अंकगणित: कापडाची आवश्यकता आणि सीमसाठी आवश्यक अतिरिक्त जागेची गणना.
  • मोजमाप: इंचांचे सेंटीमीटरमध्ये रूपांतर, कापडाच्या लांबीचा अंदाज.
  • भूमिती: पॅटर्न तयार करणे आणि कटिंगसाठी कोनांची गणना.
• सत्र 2
  
  • गणना: कपड्यांची किंमत आणि उत्पादनासाठी लागणाऱ्या वेळेचा अंदाज.
  • विज्ञान: कापड आकसणे आणि धाग्याच्या टेन्शनचे भौतिकशास्त्र.
  • तर्कशास्त्र: कापडाचा अपव्यय कमी करण्यासाठी लेआउटचा योग्य वापर.

4. इंजिनिअरिंग ड्रॉइंग

गारमेंट पॅटर्नसाठी तांत्रिक रेखाचित्रावर लक्ष केंद्रित केले जाते.

• सत्र 1: मूलभूत पॅटर्नचे स्केच तयार करणे (बोडिस, बाह्या, स्कर्ट).
• सत्र 2: कपडे तयार करण्याची सविस्तर रेखाचित्रे तयार करणे.

5. एम्प्लॉयबिलिटी स्किल्स

रोजगारासाठीची तयारी आणि सॉफ्ट स्किल्स विकसित करण्यास मदत करते.

• सत्र 1
  
  • संवाद कौशल्ये: ग्राहक आणि पुरवठादारांशी संवाद साधणे.
  • वेळ व्यवस्थापन: शिवणकामाच्या वेळेच्या मर्यादा पूर्ण करणे.
  • मूलभूत IT कौशल्ये: ऑर्डर आणि मोजमापांची नोंद ठेवणे.
• सत्र 2
  
  • उद्योजकता: छोट्या टेलरिंग व्यवसायाचे नियोजन करणे.
  • टीमवर्क: उत्पादन युनिटमध्ये इतरांसोबत सहकार्याने काम करणे.
  • मुलाखतीची तयारी: गारमेंट उद्योगातील विविध भूमिकांसाठी तयारी करणे.

मूल्यांकन आणि प्रमाणपत्र

• परीक्षा: सैद्धांतिक आणि व्यावहारिक घटकांसह सत्रनिहाय परीक्षा घेतल्या जातात.
• प्रमाणपत्र: यशस्वी उमेदवारांना NCVT कडून National Trade Certificate (NTC) दिले जाते, जे राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मान्यताप्राप्त आहे.
• मूल्यांकन: शिवणकामातील कौशल्य, कपड्यांची गुणवत्ता, सैद्धांतिक ज्ञान आणि प्रकल्प कार्याच्या आधारे मूल्यांकन केले जाते.

करिअरच्या संधी

• रोजगार: गारमेंट कारखाने, टेक्स्टाइल युनिट्स किंवा फॅशन हाऊसमध्ये शिवण मशीन ऑपरेटर, शिंपी किंवा उत्पादन सहाय्यक म्हणून काम करण्याची संधी.
• स्वयंरोजगार: टेलरिंगचे दुकान किंवा बुटीक सुरू करणे.
• पुढील शिक्षण: फॅशन डिझायनिंग, गारमेंट टेक्नॉलॉजी किंवा टेक्स्टाइल डिझाइनमध्ये डिप्लोमा.

टीप

• हा अभ्यासक्रम नवीनतम NCVT मार्गदर्शक तत्त्वांशी सुसंगत आहे आणि संस्थेच्या किंवा राज्याच्या विशिष्ट आवश्यकतांनुसार त्यात थोडा फरक असू शकतो.
• सर्वात अद्ययावत आवृत्तीसाठी Directorate General of Training (DGT) च्या वेबसाइटला (dgt.gov.in) भेट द्या किंवा आपल्या स्थानिक ITI शी संपर्क साधा.