iti
27 September 2026
ITI सिलाइ प्रविधि ट्रेडको पाठ्यक्रम
ITI "सिलाइ प्रविधि" ट्रेड कारिगर प्रशिक्षण योजना (CTS) अन्तर्गत राष्ट्रिय व्यावसायिक प्रशिक्षण परिषद् (NCVT) द्वारा सञ्चालित एक वर्षको व्यावसायिक प्रशिक्षण कार्यक्रम हो। यस पाठ्यक्रमले प्रशिक्षार्थीहरूलाई सिलाइ मेसिन सञ्चालन गर्ने, कपडा सिलाउने तथा उद्योगका मापदण्डअनुसार आधारभूत मर्मत र कपडामा परिवर्तन गर्ने सीप प्रदान गर्दछ। पाठ्यक्रममा सैद्धान्तिक ज्ञान, व्यावहारिक सिलाइ सीप तथा रोजगारीयोग्यता प्रशिक्षण समावेश गरिएको छ। यसले प्रशिक्षार्थीहरूलाई वस्त्र उद्योग, गार्मेन्ट कारखाना वा स्वरोजगार क्षेत्रमा सिलाइ मेसिन अपरेटर, दर्जी वा गार्मेन्ट उत्पादन सहायकका रूपमा काम गर्न तयार गर्दछ।
पाठ्यक्रमको संक्षिप्त विवरण
- अवधि: १ वर्ष (२ सेमेस्टर, प्रत्येक ६ महिनाको)
- NSQF स्तर: स्तर ४
- योग्यता: न्यूनतम कक्षा १० उत्तीर्ण (वा समकक्ष)
- उद्देश्य: गुणस्तरीय पोशाक उत्पादन गर्न र बजारको माग पूरा गर्न व्यक्तिहरूलाई सिलाइ प्रविधि, गार्मेन्ट निर्माण तथा मेसिन मर्मतसम्बन्धी प्रशिक्षण प्रदान गर्नु।
विस्तृत पाठ्यक्रम
१. ट्रेड थ्योरी (सैद्धान्तिक ज्ञान)
सिलाइ तथा पोशाक निर्माणका आधारभूत अवधारणाहरू समेट्छ।
- सेमेस्टर १
- सिलाइ प्रविधिको परिचय
- सिलाइ तथा गार्मेन्ट उद्योगको परिचय।
- सिलाइ व्यवसायीको भूमिका र जिम्मेवारी।
- कपडाका प्रकारहरू: कपास, रेशम, ऊन, सिन्थेटिक – गुण र प्रयोग।
- सिलाइका उपकरण तथा साधनहरू
- सिलाइ मेसिन: प्रकारहरू (म्यानुअल, विद्युतीय, औद्योगिक), भागहरू तथा कार्यहरू।
- उपकरणहरू: सुई, धागो, कैंची, नाप्ने फिता, पिन।
- मर्मतसम्भार: सिलाइ मेसिनमा तेल लगाउने, सफा गर्ने तथा समस्या समाधान गर्ने।
- आधारभूत सिलाइ प्रविधिहरू
- हातले सिलाइ: रनिङ स्टिच, ब्याकस्टिच, हेमिङ।
- मेसिनबाट सिलाइ: स्ट्रेट स्टिच, जिगज्याग, ओभरलक।
- सिम तथा फिनिसिङ: प्लेन सिम, फ्रेन्च सिम, किनारा फिनिसिङ।
- नाप र प्याटर्न निर्माण
- शरीरको नाप: छाती, कम्मर, नितम्ब, लम्बाइ।
- आधारभूत प्याटर्न निर्माण: बोडिस, स्कर्ट, बाहुला।
- कपडा काट्ने: लेआउट, मार्किङ, सिलाइका लागि अतिरिक्त भाग।
- सुरक्षा र स्वच्छता
- कार्यस्थल सुरक्षा: सुई, मेसिन तथा विद्युतीय उपकरणहरू प्रयोग गर्दा सावधानी।
- व्यक्तिगत स्वच्छता: सफा हात र उपयुक्त काम गर्ने पोशाक।
- एर्गोनोमिक्स: सिलाइ गर्दा सही आसन कायम राख्ने।
- सिलाइ प्रविधिको परिचय
- सेमेस्टर २
- उन्नत सिलाइ प्रविधिहरू
- पोशाक सिलाइ: सर्ट, ट्राउजर, ड्रेस, कुर्ता।
- विभिन्न भागहरू जोड्ने: कलर, कफ, खल्ती, जिपर।
- पोशाकमा परिवर्तन तथा मर्मत: आकार परिवर्तन, प्याच लगाउने, फाटेको भाग मर्मत गर्ने।
- गार्मेन्ट निर्माण
- बालबालिका, महिला तथा पुरुषका पोशाक निर्माण।
- फिनिसिङ प्रविधिहरू: हेमिङ, बाइन्डिङ, बटनहोल बनाउने।
- गुणस्तर नियन्त्रण: सिलाइ, फिटिङ तथा फिनिसिङ जाँच गर्ने।
- टेक्सटाइलसम्बन्धी ज्ञान
- कपडा तयारी: धुने, इस्त्री गर्ने, खुम्चिने।
- कपडाका दोषहरू: दाग, च्यातिनु, बुनाइका त्रुटिहरू।
- विभिन्न कपडाका लागि उपयुक्त धागो तथा सुई छनोट।
- सिलाइ मेसिन सञ्चालन
- औद्योगिक सिलाइ मेसिन सञ्चालन: गति नियन्त्रण, धागो हाल्ने।
- विशेष एट्याचमेन्टहरू: बटनहोलर, जिपर फुट, एम्ब्रोइडरी फुट।
- मेसिनको निवारक मर्मतसम्भार तथा सामान्य मर्मत।
- व्यावसायिक सीप
- समय व्यवस्थापन: अर्डरहरू कुशलतापूर्वक पूरा गर्ने।
- उद्यमशीलता: टेलरिङ युनिट वा बुटिक सुरु गर्ने।
- बजार प्रवृत्ति: कस्टम पोशाक तथा रेडिमेड पोशाकको माग।
- उन्नत सिलाइ प्रविधिहरू
२. ट्रेड प्राक्टिकल (व्यावहारिक सीप)
व्यावहारिक सिलाइ तथा पोशाक निर्माण सीपमा ध्यान केन्द्रित गर्दछ।
- सेमेस्टर १
- आधारभूत सिलाइ अभ्यास
- कपडामा हातले सिलाइको अभ्यास: रनिङ, ब्याकस्टिच, हेमिङ।
- सिलाइ मेसिन सञ्चालन: स्ट्रेट तथा जिगज्याग स्टिच।
- आधारभूत सिम सिलाइ: प्लेन, फ्ल्याट तथा किनारा फिनिसिङ।
- प्याटर्न तथा कटिङ
- शरीरको नाप सही रूपमा लिने।
- साधारण पोशाकका लागि प्याटर्न तयार गर्ने र काट्ने (जस्तै एप्रन, टप)।
- आधारभूत पोशाक सिलाउने: एप्रन वा तकियाको खोल।
- मेसिन सञ्चालन
- सिलाइ मेसिनमा धागो हाल्ने र मेसिन तयार गर्ने।
- विभिन्न कपडाका लागि टेन्सन तथा स्टिचको लम्बाइ समायोजन गर्ने।
- सिलाइ मेसिन सफा गर्ने र तेल लगाउने।
- प्रोजेक्ट कार्य
- सुरुदेखि अन्त्यसम्म एउटा साधारण पोशाक सिलाउने (जस्तै स्कर्ट वा सर्ट)।
- नाप तथा प्याटर्नसहित प्रक्रियाको दस्तावेज तयार गर्ने।
- आधारभूत सिलाइ अभ्यास
- सेमेस्टर २
- उन्नत सिलाइ
- पूर्ण पोशाक सिलाउने: सर्ट, ट्राउजर, ड्रेस।
- पोशाकमा कलर, कफ तथा जिपर जोड्ने।
- पोशाकमा परिवर्तन गर्ने: लम्बाइ छोट्याउने, आकार परिवर्तन गर्ने।
- गार्मेन्ट फिनिसिङ
- बटनहोल बनाउने र बटन लगाउने।
- पोशाकका किनारामा हेमिङ तथा बाइन्डिङ गर्ने।
- गुणस्तर जाँच: सिलाइ, मिलान तथा फिटिङ।
- औद्योगिक मेसिन अभ्यास
- ठूलो परिमाणमा सिलाइका लागि औद्योगिक सिलाइ मेसिन सञ्चालन गर्ने।
- विशेष एट्याचमेन्ट प्रयोग गर्ने: बटनहोलर, जिपर फुट।
- मेसिनका सामान्य त्रुटिहरू मर्मत गर्ने (जस्तै सुई भाँचिनु, धागो अड्किनु)।
- प्रोजेक्ट कार्य
- पूर्ण पोशाकको सेट तयार गर्ने (जस्तै कुर्ता-पाइजामा वा ड्रेस)।
- उत्पादन प्रक्रिया तथा गुणस्तर जाँचसम्बन्धी प्रतिवेदन प्रस्तुत गर्ने।
- उन्नत सिलाइ
३. वर्कशप क्याल्कुलेसन एन्ड साइन्स
सिलाइसम्बन्धी कार्यका लागि आवश्यक गणितीय तथा वैज्ञानिक आधार प्रदान गर्दछ।
- सेमेस्टर १
- अंकगणित: कपडाको आवश्यकता तथा सिमका लागि आवश्यक अतिरिक्त भागको गणना।
- मापन: इन्चलाई सेन्टिमिटरमा रूपान्तरण, कपडाको लम्बाइको अनुमान।
- ज्यामिति: प्याटर्न तयार गर्ने तथा काट्नका लागि कोणको गणना।
- सेमेस्टर २
- गणना: पोशाकको लागत अनुमान तथा उत्पादन समय।
- विज्ञान: कपडा खुम्चिने प्रक्रिया तथा धागोको टेन्सनको भौतिक विज्ञान।
- तर्क: कपडाको अपव्यय कम गर्न लेआउटको अधिकतम उपयोग।
४. इन्जिनियरिङ ड्रइङ
पोशाक प्याटर्नका लागि प्राविधिक चित्रकलामा ध्यान केन्द्रित गर्दछ।
- सेमेस्टर १: आधारभूत प्याटर्नको स्केच तयार गर्ने (बोडिस, बाहुला, स्कर्ट)।
- सेमेस्टर २: विस्तृत पोशाक निर्माणका चित्रहरू तयार गर्ने।
५. रोजगारीयोग्यता सीप
रोजगारीका लागि तयारी तथा सफ्ट स्किलहरू विकास गर्न सहयोग गर्दछ।
- सेमेस्टर १
- सञ्चार सीप: ग्राहक तथा आपूर्तिकर्तासँग कुराकानी गर्ने।
- समय व्यवस्थापन: सिलाइका समयसीमा पूरा गर्ने।
- आधारभूत IT सीप: अर्डर तथा नापको अभिलेख राख्ने।
- सेमेस्टर २
- उद्यमशीलता: सानो टेलरिङ व्यवसायको योजना बनाउने।
- टिमवर्क: उत्पादन एकाइमा अरूसँग मिलेर काम गर्ने।
- अन्तर्वार्ता तयारी: गार्मेन्ट उद्योगका विभिन्न भूमिकाका लागि तयारी गर्ने।
मूल्याङ्कन तथा प्रमाणपत्र
- परीक्षा: सैद्धान्तिक तथा व्यावहारिक दुवै भागसहित सेमेस्टरअनुसार परीक्षा सञ्चालन गरिन्छ।
- प्रमाणपत्र: सफल उम्मेदवारहरूले NCVT बाट National Trade Certificate (NTC) प्राप्त गर्छन्, जुन राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा मान्यता प्राप्त छ।
- मूल्याङ्कन: सिलाइ दक्षता, पोशाकको गुणस्तर, सैद्धान्तिक ज्ञान तथा प्रोजेक्ट कार्यका आधारमा गरिन्छ।
करियरका अवसरहरू
- रोजगार: गार्मेन्ट कारखाना, टेक्सटाइल युनिट वा फेसन हाउसमा सिलाइ मेसिन अपरेटर, दर्जी वा उत्पादन सहायकका रूपमा काम गर्ने अवसर।
- स्वरोजगार: टेलरिङ पसल वा बुटिक सुरु गर्ने।
- उच्च शिक्षा: फेसन डिजाइनिङ, गार्मेन्ट टेक्नोलोजी वा टेक्सटाइल डिजाइनमा डिप्लोमा।
नोट
- यो पाठ्यक्रम नवीनतम NCVT दिशानिर्देशनसँग मेल खान्छ र संस्थागत वा राज्यविशेष आवश्यकताअनुसार यसमा केही फरक हुन सक्छ।
- सबैभन्दा नयाँ संस्करणका लागि Directorate General of Training (DGT) को वेबसाइट (dgt.gov.in) हेर्नुहोस् वा आफ्नो स्थानीय ITI सँग सम्पर्क गर्नुहोस्।
Trade Type
- 3992 views