आयटीआय "बाल संगोपन केंद्र व्यवस्थापन (Creche Management)" अभ्यासक्रम (मराठी)

कोर्सचा आढावा

• ट्रेडचे नाव: बाल संगोपन केंद्र व्यवस्थापन

• कालावधी: 6 महिने (1 सेमिस्टर)

• NSQF स्तर: स्तर 3

• पात्रता: मान्यताप्राप्त मंडळातून 10 वी उत्तीर्ण

• उद्दिष्ट: उमेदवारांना बाल संगोपन केंद्र (क्रेच) चालविणे व व्यवस्थापन करण्याचे प्रशिक्षण देणे. यात बालसंगोपन, सुरक्षित शिक्षणपर वातावरण तयार करणे, कर्मचारी समन्वय आणि प्रशासकीय कामे यांचा समावेश आहे. या प्रशिक्षणामुळे विद्यार्थी क्रेच, रुग्णालये किंवा बालसंगोपन सेवांमध्ये स्व-रोजगारासाठी तयार होतात.

• प्रमाणपत्र: NCVT कडून नॅशनल ट्रेड सर्टिफिकेट (NTC)

सविस्तर अभ्यासक्रम

ट्रेड थिअरी

• बाल संगोपन केंद्र व्यवस्थापनाची ओळख: बालसंगोपनात क्रेचची भूमिका, समाजकल्याणात त्याचे महत्त्व आणि लहान मुलांच्या प्रारंभिक संगोपनाचा आढावा.

• बाल विकास: बालविकासाचे टप्पे (0–6 वर्षे), शारीरिक, भावनिक आणि बौद्धिक विकासातील महत्त्वाचे टप्पे.

• सुरक्षा आणि स्वच्छता: बालसुरक्षा नियम, प्राथमिक उपचार, स्वच्छता पद्धती आणि क्रेचमधील संसर्ग नियंत्रण.

• पोषण आणि आरोग्य: मुलांच्या मूलभूत पोषण गरजा, आहार नियोजन, अ‍ॅलर्जी ओळखणे आणि आरोग्य तपासणी.

• शैक्षणिक वातावरण: वयानुसार खेळण्याची जागा तयार करणे, खेळणी आणि शैक्षणिक साहित्य निवडणे आणि उपक्रम आयोजित करणे (चित्रकला, गोष्टी सांगणे).

• बाल संगोपन केंद्र प्रशासन: नोंदी ठेवणे, बजेट तयार करणे, पालकांशी संवाद, कर्मचारी व्यवस्थापन आणि स्थानिक नियमांचे पालन.

• बाल मानसशास्त्र: मुलांचे वर्तन समजून घेणे, रडारड किंवा राग हाताळणे, सामाजिक कौशल्ये विकसित करणे आणि विशेष गरजा असलेल्या मुलांना मदत करणे.

• कायदेशीर चौकट: बालसंरक्षण कायदे, क्रेच परवाना आवश्यकता आणि कर्मचाऱ्यांसाठी कामगार कायदे.

तास: 120 तास

ट्रेड प्रॅक्टिकल

• बालसंगोपन उपक्रम: मुलांसाठी (2–6 वर्षे) खेळ सत्र आयोजित करणे (चित्रकला, पझल, वाळू/पाणी खेळ), गोष्टी सांगणे आणि गट खेळ.

• सुरक्षा सराव: आपत्कालीन स्थलांतर सराव, प्राथमिक उपचार देणे आणि स्वच्छता राखणे (हात धुणे, डायपर बदलणे).

• पोषण सराव: संतुलित आहार/नाश्ता तयार करणे, अन्न सुरक्षितता तपासणे आणि वयानुसार अन्न देणे.

• पर्यावरण व्यवस्था: खेळण्याची जागा व्यवस्थित लावणे, सुरक्षित फर्निचर ठेवणे (तीक्ष्ण कडा नसलेले) आणि खेळणी व पृष्ठभाग निर्जंतुक करणे.

• पालकांशी संवाद: पालक बैठकीचे अनुकरण, समस्या सोडवणे आणि मुलांच्या दैनंदिन क्रियांची नोंद ठेवणे.

• प्रशासकीय कामे: उपस्थिती नोंदी तयार करणे, साहित्य खरेदीसाठी बजेट व्यवस्थापन आणि कर्मचारी वेळापत्रक तयार करणे.

• निरीक्षण कौशल्य: विकासाचे टप्पे ओळखणे, वर्तन समस्या नोंदवणे आणि उपाय सुचवणे.

• प्रकल्प कार्य: 10 मुलांसाठी एका आठवड्यासाठी नमुना बाल संगोपन केंद्र डिझाइन आणि व्यवस्थापन करणे, ज्यात उपक्रम नियोजन, सुरक्षा तपासणी आणि पालक अहवाल समाविष्ट असतील.

तास: 200 तास

अतिरिक्त घटक

• रोजगार कौशल्ये

  • संवाद: पालक, कर्मचारी आणि मुलांशी संवाद साधणे; अहवाल लिहिणे आणि नोंदी ठेवणे.

  • आयटी साक्षरता: नोंदी ठेवण्यासाठी मूलभूत सॉफ्टवेअर वापरणे आणि बालविकासासाठी ऑनलाइन साधने वापरणे.

  • सॉफ्ट स्किल्स: संयम, सहानुभूती, टीमवर्क, वेळ व्यवस्थापन आणि संघर्ष निराकरण.

  • तास: 40 तास

• वर्कशॉप गणित आणि विज्ञान

  • गणना: बाल संगोपन केंद्रासाठी साहित्याचे बजेट तयार करणे, पोषण गरजांची गणना करणे आणि कर्मचाऱ्यांच्या पगाराचा अंदाज लावणे.

  • विज्ञान: मुलांच्या शरीरशास्त्राची मूलभूत माहिती, स्वच्छतेचे विज्ञान आणि पोषणाचा वाढीवर होणारा परिणाम.

  • तास: 20 तास

मूल्यमापन आणि प्रमाणपत्र

• परीक्षा:

  • थिअरी: लेखी परीक्षा (MCQ आणि वर्णनात्मक प्रश्न) ज्यात बालविकास, सुरक्षा आणि प्रशासन यांचा समावेश असेल.

  • प्रॅक्टिकल: बालसंगोपन उपक्रम, सुरक्षा नियम, अन्न तयारी आणि प्रशासकीय कामांचे प्रात्यक्षिक.

• मूल्यमापन निकष: बालसंगोपन कौशल्य, सुरक्षा पालन, उपक्रम नियोजन आणि प्रशासकीय कार्यक्षमता.

• प्रमाणपत्र: NCVT नॅशनल ट्रेड सर्टिफिकेट (NTC), जे राष्ट्रीय स्तरावर मान्य आहे.

करिअर संधी

• रोजगार: क्रेच व्यवस्थापक, बालसंगोपन कर्मचारी किंवा सहाय्यक म्हणून क्रेच, रुग्णालये, NGO किंवा शाळांमध्ये काम.

• स्वरोजगार: स्वतःचे बाल संगोपन केंद्र सुरू करणे, फ्रीलान्स बालसंगोपन सेवा देणे किंवा बालसंगोपन केंद्र स्थापनेसाठी सल्लागार म्हणून काम करणे.

• पुढील शिक्षण: अर्ली चाइल्डहूड एज्युकेशनमध्ये डिप्लोमा, अर्ली चाइल्डहूड केअरमध्ये B.A. किंवा अल्पकालीन बालसंगोपन प्रमाणपत्र अभ्यासक्रम.