सिव्हिल इंजिनिअर सहाय्यक

ITI ट्रेड "Civil Engineer Assistant" चा अभ्यासक्रम. हा एक वर्षाचा कोर्स National Council for Vocational Training (NCVT) च्या Craftsman Training Scheme (CTS) अंतर्गत चालवला जातो. या कोर्समध्ये विद्यार्थ्यांना सिव्हिल इंजिनिअरांना ड्राफ्टिंग, सर्व्हेक्षण आणि बांधकामाशी संबंधित कामांमध्ये सहाय्य करण्यासाठी प्रशिक्षण दिले जाते. यामुळे ते Civil Draughtsman, Survey Assistant किंवा Site Supervisor Assistant सारख्या पदांवर काम करण्यास तयार होतात. या अभ्यासक्रमात Trade Theory, Trade Practical, Workshop Calculation and Science, Engineering Drawing आणि Employability Skills यांचा समावेश आहे. खाली त्याचे सविस्तर वर्णन दिले आहे:

1. ट्रेड थिअरी

या विभागात सिव्हिल इंजिनिअरिंगचे तत्त्व, बांधकाम आणि ड्राफ्टिंग याबद्दल सैद्धांतिक ज्ञान दिले जाते.

• सिव्हिल इंजिनिअर सहाय्यक परिचय
  • Civil Engineer Assistant ची भूमिका आणि जबाबदाऱ्या.
  • बांधकाम, सर्व्हेक्षण आणि ड्राफ्टिंग क्षेत्रातील कामाचा व्याप्ती.
• बांधकाम साहित्य
  • साहित्याचे प्रकार आणि गुणधर्म: सिमेंट, विटा, स्टील, लाकूड, वाळू.
  • बांधकाम साहित्याची गुणवत्ता तपासणी आणि साठवण.
• बांधकाम तंत्र
  • फाउंडेशन, भिंती, कॉलम, बीम आणि स्लॅब यांची मूलभूत माहिती.
  • मेसनरी, Reinforced Cement Concrete (RCC) आणि स्टील स्ट्रक्चर यांचा परिचय.
  • फ्लोअर, छत आणि जिन्यांचे बांधकाम.
• सर्व्हेक्षणाची मूलभूत तत्त्वे
  • सर्व्हेक्षणाचे तत्त्व: लेव्हलिंग, चेनिंग आणि कंपास सर्व्हे.
  • सर्व्हेक्षण साधनांचा वापर: थियोडोलाइट, लेव्हलिंग स्टाफ, टोटल स्टेशन (परिचय).
• आर्किटेक्चरल आणि स्ट्रक्चरल ड्रॉइंग
  • ड्रॉइंगचे प्रकार: प्लॅन, एलिव्हेशन, सेक्शन आणि साइट लेआउट.
  • बिल्डिंग घटक: दरवाजे, खिडक्या, व्हेंटिलेटर आणि त्यांची वैशिष्ट्ये.
  • सिव्हिल इंजिनिअरिंग ड्रॉइंग वाचणे आणि समजून घेणे.
• बिल्डिंग नियम आणि सुरक्षितता
  • स्थानिक बिल्डिंग नियम आणि कोड (उदा. सेटबॅक, उंची मर्यादा).
  • बांधकाम साईटवरील सुरक्षा: Personal Protective Equipment (PPE), अपघात प्रतिबंध.
• कॉम्प्युटर-आधारित ड्राफ्टिंग (CAD)
  • CAD सॉफ्टवेअरची ओळख (उदा. AutoCAD).
  • 2D ड्राफ्टिंग आणि सिव्हिल ड्रॉइंगसाठी मूलभूत कमांड्स.
• एस्टिमेशन आणि कॉस्टिंग
  • बांधकाम प्रकल्पासाठी साहित्य अंदाजाचे मूलभूत ज्ञान.
  • Bills of Quantities (BOQ) आणि खर्च विश्लेषणाची ओळख.
• प्रोजेक्ट मॅनेजमेंट मूलभूत
  • इंजिनिअर, कंत्राटदार आणि कामगारांशी समन्वय.
  • डॉक्युमेंटेशन: प्रगती अहवाल आणि साहित्य नोंद.

2. ट्रेड प्रॅक्टिकल

या विभागात ड्राफ्टिंग, सर्व्हेक्षण आणि बांधकाम सहाय्य यासाठी प्रत्यक्ष कौशल्य विकसित केले जाते.

• ड्राफ्टिंग कौशल्य
  • मॅन्युअल ड्रॉइंग तयार करणे: इमारतींचे प्लॅन, एलिव्हेशन आणि सेक्शन.
  • स्ट्रक्चरल तपशील काढणे: RCC बीम, कॉलम आणि फाउंडेशन.
• कॉम्प्युटर-आधारित ड्राफ्टिंग (CAD)
  • AutoCAD वापरून 2D सिव्हिल ड्रॉइंग तयार करणे (उदा. घराचे प्लॅन, साइट लेआउट).
  • योग्य स्केलसह ड्रॉइंग प्रिंट आणि प्लॉट करणे.
• सर्व्हेक्षण सराव
  • साइटवर चेन आणि टेप वापरून लांबी मोजणे.
  • लेव्हलिंग इन्स्ट्रुमेंट आणि स्टाफ वापरून लेव्हलिंग करणे.
  • सोपे कंपास सर्व्हे करून त्याचे प्लॉट तयार करणे.
• बांधकाम सहाय्य
  • बांधकाम साहित्य ओळखणे आणि वापरणे (उदा. विटा, सिमेंट मिश्रण).
  • पेग आणि दोरी वापरून फाउंडेशन लेआउट मार्क करणे.
  • साइट व्हिजिटदरम्यान बांधकाम कामांचे निरीक्षण आणि अहवाल देणे.
• मॉडेल तयार करणे
  • कार्डबोर्ड किंवा लाकूड वापरून लहान आकाराचे इमारत मॉडेल तयार करणे.
• एस्टिमेशन कामे
  • सोप्या प्रकल्पांसाठी साहित्याचे प्रमाण मोजणे (उदा. विटांचे काम, काँक्रीट).
  • मार्गदर्शनाखाली मूलभूत BOQ तयार करणे.
• प्रोजेक्ट काम
  • लहान इमारतीसाठी (उदा. निवासी घर) संपूर्ण ड्रॉइंग तयार करणे.
  • सिम्युलेटेड साइट कामात सहाय्य करणे (उदा. लेव्हलिंग किंवा लेआउट मार्किंग).

3. वर्कशॉप कॅल्क्युलेशन आणि सायन्स

या विभागात सिव्हिल इंजिनिअर सहाय्याशी संबंधित गणितीय आणि वैज्ञानिक तत्त्वांचा समावेश आहे.

• गणना
  • बांधकाम घटकांसाठी क्षेत्रफळ आणि घनफळ गणना.
  • ड्रॉइंगमध्ये युनिट रूपांतरण आणि स्केल वापर.
• विज्ञान
  • साहित्याचे गुणधर्म: मजबुती, टिकाऊपणा आणि भार वहन क्षमता.
  • संरचनांमधील बल आणि ताण यांची मूलभूत माहिती.

4. इंजिनिअरिंग ड्रॉइंग

या विभागात सिव्हिल इंजिनिअरिंगसाठी आवश्यक तांत्रिक ड्रॉइंग कौशल्यांवर लक्ष केंद्रित केले जाते.

• ड्रॉइंग मूलभूत
  • ऑर्थोग्राफिक प्रोजेक्शन आणि जियोमेट्रिक आकार काढणे.
  • सिव्हिल इंजिनिअरिंग चिन्हे आणि नोटेशन वापरणे.
• सिव्हिल ड्रॉइंग
  • इमारतींचे तपशीलवार प्लॅन, सेक्शन आणि एलिव्हेशन काढणे.
  • साइट लेआउट प्लॅन आणि स्ट्रक्चरल स्केच तयार करणे.

5. एम्प्लॉयबिलिटी स्किल्स

या विभागात नोकरीसाठी आवश्यक व्यावसायिक कौशल्ये विकसित केली जातात.

• संवाद
  • इंजिनिअर, सुपरवायझर आणि क्लायंट यांच्याशी प्रभावी संवाद साधणे.
• कार्यस्थळ कौशल्ये
  • वेळ व्यवस्थापन, टीमवर्क आणि समस्या सोडवणे.

कोर्स ओव्हरव्ह्यू

• कालावधी: 1 वर्ष (6 महिन्यांचे 2 सेमिस्टर)
• पात्रता: 10+2 प्रणाली अंतर्गत विज्ञान आणि गणितासह 10वी उत्तीर्ण किंवा समतुल्य.
• उद्दिष्ट: ड्राफ्टिंग, सर्व्हेक्षण आणि साईट कामात सिव्हिल इंजिनिअरांना सहाय्य करण्यासाठी प्रशिक्षण देणे, ज्यामुळे विद्यार्थी बांधकाम कंपन्या, आर्किटेक्चरल फर्म किंवा फ्रीलान्स सहाय्यक म्हणून काम करू शकतात.

हा अभ्यासक्रम NCVT फ्रेमवर्कशी सुसंगत आहे आणि कधी कधी "Draughtsman (Civil)" किंवा "Surveyor" ट्रेडशी संबंधित असू शकतो. राज्य किंवा ITI नुसार काही बदल असू शकतात. अधिकृत माहितीसाठी Directorate General of Training (DGT) वेबसाइट किंवा स्थानिक ITI संसाधने पाहा.