फळे आणि भाजीपाला प्रक्रिया करणारा

आयटीआय "फळे आणि भाजीपाला प्रक्रिया करणारा" ट्रेड अभ्यासक्रम

आयटीआय "फळे आणि भाजीपाला प्रक्रिया करणारा" ट्रेड हा एक वर्षांचा व्यावसायिक प्रशिक्षण कार्यक्रम आहे, जो क्राफ्ट्समन ट्रेनिंग स्कीम (CTS) अंतर्गत आणि नॅशनल कौन्सिल फॉर व्होकेशनल ट्रेनिंग (NCVT) द्वारे चालवला जातो. या कोर्समध्ये प्रशिक्षणार्थींना फळे आणि भाजीपाल्याचे प्रक्रिया, संरक्षण आणि पॅकेजिंग करण्याची कौशल्ये दिली जातात, ज्यामुळे त्यांची साठवण क्षमता वाढते आणि व्यावसायिक वापरासाठी गुणवत्ता टिकवून ठेवता येते. या अभ्यासक्रमात सैद्धांतिक ज्ञान, प्रायोगिक प्रक्रिया तंत्र आणि रोजगारक्षमतेसाठी प्रशिक्षण समाविष्ट आहे.

कोर्सचा आढावा

• कालावधी: 1 वर्ष (2 सेमिस्टर, प्रत्येकी 6 महिने)
• NSQF स्तर: लेव्हल 4
• पात्रता: किमान 10 वी उत्तीर्ण
• उद्दिष्ट: फळे आणि भाजीपाला प्रक्रिया, संरक्षण पद्धती आणि अन्न सुरक्षा मानकांमध्ये प्रशिक्षण देणे.

सविस्तर अभ्यासक्रम

1. ट्रेड थिअरी (सैद्धांतिक ज्ञान)

फळे आणि भाजीपाला प्रक्रिया व संरक्षणाच्या मूलभूत संकल्पना समाविष्ट करते.

• सेमिस्टर 1
  • फूड प्रोसेसिंग परिचय
    • फळे आणि भाजीपाला प्रक्रियेचे महत्त्व.
    • फळे आणि भाजीपाल्याचे प्रकार: हंगामी, नाशवंत, दीर्घकाल टिकणारे.
    • अन्न प्रक्रिया उद्योगाचा आढावा.
  • कच्चा माल हाताळणी
    • फळे आणि भाजीपाल्याची निवड व ग्रेडिंग.
    • साठवण तंत्र: कोल्ड स्टोरेज.
    • पूर्व-प्रक्रिया: धुणे, सोलणे, कापणे.
  • संरक्षण तंत्र
    • सुकवणे, कॅनिंग, फ्रीझिंग.
    • प्रिझर्वेटिव्हचा वापर.
    • नाश होण्याची कारणे.
  • अन्न सुरक्षा आणि स्वच्छता
    • वैयक्तिक स्वच्छता.
    • प्रक्रिया युनिट स्वच्छता.
    • अन्न सुरक्षा मानके.
  • मूलभूत उपकरणे
    • पीलर, स्लायसर, ब्लेंडर.
    • थर्मामीटर, वजन मोजण्याची साधने.
    • उपकरणांची देखभाल.
• सेमिस्टर 2
  • प्रगत प्रक्रिया तंत्र
    • कॅनिंग आणि स्टेरिलायझेशन.
    • फ्रीझिंग पद्धती.
    • डिहायड्रेशन.
  • मूल्यवर्धित उत्पादने
    • जॅम, जेली, लोणची तयार करणे.
    • ज्यूस तयार करणे.
    • पॅकेजिंग.
  • गुणवत्ता नियंत्रण
    • चव, रंग, गुणवत्ता.
    • pH तपासणी.
    • दोष ओळखणे.
  • पॅकेजिंग आणि साठवण
    • पॅकेजिंग साहित्य.
    • लेबलिंग.
    • साठवण अटी.
  • व्यावसायिक कौशल्ये
    • खर्च अंदाज.
    • उद्योजकता.
    • बाजारपेठेतील मागणी.

2. ट्रेड प्रॅक्टिकल

प्रायोगिक कौशल्यांवर लक्ष केंद्रित करते.

• सेमिस्टर 1
  • फळे आणि भाजीपाला तयारी
  • संरक्षण सराव
  • उपकरणे हाताळणी
• सेमिस्टर 2
  • प्रगत प्रक्रिया
  • जॅम/ज्यूस तयार करणे
  • पॅकेजिंग

3. वर्कशॉप गणित आणि विज्ञान

• गणित: घटकांचे प्रमाण
• रसायनशास्त्र: pH आणि संरक्षण

4. अभियांत्रिकी रेखाटन

• प्रक्रिया लेआउट डिझाइन

5. रोजगार कौशल्ये

• संवाद कौशल्ये
• वेळ व्यवस्थापन
• इंटरव्ह्यू तयारी

मूल्यांकन आणि प्रमाणपत्र

• सेमिस्टरनुसार परीक्षा
• NCVT प्रमाणपत्र

करिअर संधी

• फूड प्रोसेसर
• क्वालिटी इन्स्पेक्टर
• स्वरोजगार

टीप

• अभ्यासक्रम बदलू शकतो
• अधिकृत वेबसाइट तपासा