फायर टेक्नॉलॉजी आणि इंडस्ट्रियल सेफ्टी मॅनेजमेंट

ITI "फायर टेक्नॉलॉजी आणि इंडस्ट्रियल सेफ्टी मॅनेजमेंट" ट्रेड अभ्यासक्रम

ITI "फायर टेक्नॉलॉजी आणि इंडस्ट्रियल सेफ्टी मॅनेजमेंट" हा ट्रेड Craftsman Training Scheme (CTS) अंतर्गत एक वर्षाचा व्यावसायिक प्रशिक्षण कार्यक्रम आहे, जो National Council for Vocational Training (NCVT) द्वारे चालवला जातो. या कोर्समध्ये प्रशिक्षणार्थ्यांना आग प्रतिबंध, अग्निशमन तंत्र, औद्योगिक सुरक्षा पद्धती आणि आपत्कालीन प्रतिसाद याबद्दल कौशल्ये दिली जातात, ज्यामुळे उद्योगांमध्ये सुरक्षा मानकांचे पालन करता येते. या अभ्यासक्रमात सैद्धांतिक ज्ञान, प्रात्यक्षिक अग्निशमन व सुरक्षा कौशल्ये आणि रोजगारक्षमतेचे प्रशिक्षण समाविष्ट आहे, ज्यामुळे विद्यार्थी फायर टेक्निशियन, सेफ्टी ऑफिसर किंवा निरीक्षक म्हणून तयार होतात.

कोर्सचा आढावा

• कालावधी: 1 वर्ष (2 सत्रे, प्रत्येकी 6 महिने)
• NSQF स्तर: स्तर 4
• पात्रता: किमान 10 वी उत्तीर्ण (विज्ञान आणि गणितासह)
• उद्दिष्ट: फायर टेक्नॉलॉजी, औद्योगिक सुरक्षा व्यवस्थापन आणि आपत्कालीन प्रतिसादात प्रशिक्षण देणे.

तपशीलवार अभ्यासक्रम विभाजन

1. ट्रेड थिअरी (सैद्धांतिक ज्ञान)

फायर टेक्नॉलॉजी आणि औद्योगिक सुरक्षेचे मूलभूत संकल्पना.

• सत्र 1
  • फायर टेक्नॉलॉजीची ओळख
  • आगीची व्याख्या आणि महत्त्व
  • आगीचे प्रकार: A, B, C, D, E
  • फायर ट्रायंगल: इंधन, ऑक्सिजन, उष्णता
  • अग्निशमन साधने
  • एक्स्टिंग्विशर: पाणी, फोम, CO₂, ड्राय पावडर
  • फायर होज, हायड्रंट, पंप
  • PPE: हेल्मेट, ग्लोव्हज, श्वसन उपकरणे
  • आग प्रतिबंध
  • इग्निशन स्रोत
  • औद्योगिक धोके
  • प्रतिबंधक उपाय
  • औद्योगिक सुरक्षा
  • धोके: यांत्रिक, विद्युत
  • सुरक्षा चिन्हे
  • प्रथमोपचार
  • सुरक्षा नियम
  • नॅशनल बिल्डिंग कोड
  • सुरक्षा ऑडिट
  • PPE वापर
• सत्र 2
  • प्रगत अग्निशमन तंत्र
  • स्प्रिंकलर प्रणाली
  • इव्हॅक्युएशन प्रक्रिया
  • मोठ्या आगींचे व्यवस्थापन
  • सुरक्षा व्यवस्थापन
  • जोखीम मूल्यांकन
  • ISO 45001
  • अपघात विश्लेषण
  • आपत्कालीन प्रतिसाद
  • ड्रिल आणि इव्हॅक्युएशन
  • धोकादायक पदार्थ हाताळणे
  • रेस्क्यू टीम समन्वय
  • पर्यावरण सुरक्षा
  • प्रदूषण नियंत्रण
  • कचरा व्यवस्थापन
  • व्यावसायिक कौशल्ये
  • टीमवर्क
  • संवाद कौशल्ये
  • करिअर संधी

2. ट्रेड प्रॅक्टिकल

• एक्स्टिंग्विशर वापरणे
• फायर ड्रिल करणे
• प्रथमोपचार सराव
• सुरक्षा चेकलिस्ट तयार करणे

3. वर्कशॉप गणित आणि विज्ञान

• पाण्याचा दाब गणना
• उष्णता आणि वायूचे नियम
• फायर लोड गणना

4. इंजिनिअरिंग ड्रॉइंग

• फायर सिस्टम लेआउट
• इव्हॅक्युएशन प्लॅन

5. रोजगार कौशल्ये

• संवाद कौशल्ये
• वेळ व्यवस्थापन
• IT कौशल्ये

मूल्यांकन आणि प्रमाणपत्र

• सत्रनिहाय परीक्षा
• NTC प्रमाणपत्र
• प्रकल्प आधारित मूल्यांकन

करिअर संधी

• फायर टेक्निशियन
• सेफ्टी ऑफिसर
• निरीक्षक

टीप

• NCVT मार्गदर्शक तत्वांनुसार
• अधिक माहितीसाठी DGT पाहा