बेसिक कॉस्मेटोलॉजी

आयटीआय ट्रेड "बेसिक कॉस्मेटोलॉजी (Basic Cosmetology)" साठीचा अभ्यासक्रम. हा एक वर्षाचा कोर्स असून तो नॅशनल कौन्सिल फॉर व्होकेशनल ट्रेनिंग (NCVT) द्वारे क्राफ्ट्समन ट्रेनिंग स्कीम (CTS) अंतर्गत चालवला जातो. या कोर्समध्ये विद्यार्थ्यांना केस, त्वचा आणि नखांशी संबंधित मूलभूत सौंदर्य तंत्रांचे प्रशिक्षण दिले जाते, ज्यामुळे ते हेअरस्टायलिस्ट, मॅनिक्युरिस्ट, फेशियलिस्ट किंवा सलून सहाय्यक म्हणून काम करण्यास तयार होतात. अभ्यासक्रमामध्ये ट्रेड थिअरी, ट्रेड प्रॅक्टिकल, वर्कशॉप कॅल्क्युलेशन अँड सायन्स, इंजिनिअरिंग ड्रॉइंग आणि एम्प्लॉयबिलिटी स्किल्स समाविष्ट आहेत. खाली याचे सविस्तर विवरण दिले आहे:

1. ट्रेड थिअरी

या विभागात कॉस्मेटोलॉजीच्या पद्धती, सुरक्षितता आणि सौंदर्याच्या मूलभूत संकल्पनांबद्दल सैद्धांतिक ज्ञान दिले जाते.

• कॉस्मेटोलॉजीची ओळख
  • कला आणि विज्ञान म्हणून कॉस्मेटोलॉजीची व्याख्या आणि कार्यक्षेत्र.
  • सौंदर्य उद्योगात कॉस्मेटोलॉजिस्टची भूमिका.
  • सलून, स्पा आणि स्वयंरोजगारामधील करिअर संधी.
• सुरक्षितता आणि स्वच्छता
  • कॉस्मेटोलॉजिस्टसाठी वैयक्तिक स्वच्छता आणि ग्रूमिंगचे मानदंड.
  • सलून स्वच्छता: साधनांचे निर्जंतुकीकरण आणि स्वच्छ कार्यक्षेत्र राखणे.
  • सुरक्षिततेची काळजी: रसायने, साधने आणि उपकरणे हाताळताना घ्यावयाची काळजी.
• शरीररचना आणि शरीरक्रिया
  • केसांची मूलभूत रचना: क्युटिकल, कॉर्टेक्स, मेडुला आणि वाढीचा चक्र.
  • त्वचेचे स्तर: एपिडर्मिस, डर्मिस, सबक्युटेनियस स्तर आणि त्यांची कार्ये.
  • नखांची रचना: नेल प्लेट, नेल बेड, क्युटिकल आणि मॅट्रिक्स.
• केसांच्या देखभालीची मूलतत्त्वे
  • केसांचे प्रकार आणि सामान्य समस्या (उदा. कोंडा, केस गळणे).
  • केसांचे उपचार: शॅम्पू, कंडिशनिंग आणि स्काल्प मसाज.
  • रासायनिक प्रक्रिया: केसांना रंग देणे, पर्मिंग, स्ट्रेटनिंग आणि रिबॉन्डिंग.
• त्वचेच्या देखभालीची मूलतत्त्वे
  • त्वचेचे प्रकार: तेलकट, कोरडी, मिश्र, संवेदनशील आणि सामान्य.
  • फेशियल उपचार: क्लेन्सिंग, एक्सफोलिएशन, स्टीमिंग आणि मास्क लावणे.
  • तात्पुरते केस काढणे: थ्रेडिंग, वॅक्सिंग आणि शुगरिंग.
• नखांची देखभाल
  • मॅनिक्युअर आणि पेडिक्युअर पद्धती व साधने.
  • नखांचे विकार आणि त्यांची प्रतिबंधक उपाययोजना.
  • नेल पॉलिश लावणे आणि साधे नेल आर्ट.
• मेकअप लावणे
  • मेकअपचे प्रकार: डे, इव्हनिंग, पार्टी आणि ब्राइडल.
  • प्रकाशाचा मेकअपवर होणारा परिणाम आणि सुधारात्मक तंत्र.
  • साधने: ब्रश, स्पंज आणि त्यांचा उपयोग.
• सौंदर्य उत्पादने आणि उपकरणे
  • कॉस्मेटिक्सचे प्रकार: क्रीम, लोशन, पावडर आणि त्यातील घटक.
  • सौंदर्य उपकरणांचे कार्य: स्टीमर, हेअर ड्रायर, कर्लिंग आयर्न.
  • उत्पादनांच्या सुरक्षिततेचे आणि साठवणुकीचे नियम.
• उद्योजकता
  • ब्युटी पार्लर किंवा फ्रीलान्स सेवा सुरू करण्याची मूलभूत माहिती.
  • ग्राहक सेवा आणि सलून व्यवस्थापनाची तत्त्वे.

2. ट्रेड प्रॅक्टिकल

या विभागात कॉस्मेटोलॉजीच्या तंत्रांचे प्रत्यक्ष प्रशिक्षण दिले जाते.

• सुरक्षितता आणि स्वच्छता पद्धती
  • वैयक्तिक ग्रूमिंग आणि स्वच्छतेचे प्रदर्शन करणे.
  • साधनांचे निर्जंतुकीकरण करून स्वच्छ कार्यक्षेत्र राखणे.
• केसांच्या देखभालीची तंत्रे
  • शॅम्पू करणे, कंडिशनिंग आणि स्काल्प मसाज करणे.
  • मूलभूत हेअरकट: स्ट्रेट कट, यू-कट, स्टेप कट करणे.
  • हेअर कलर, पर्मिंग, स्ट्रेटनिंग आणि रिबॉन्डिंग प्रक्रिया करणे.
  • हेअरस्टाइल तयार करणे: बन, वेण्या आणि विविध डिझाईन्स.
• त्वचा देखभाल प्रक्रिया
  • त्वचेचे प्रकार ओळखणे आणि फेशियल उपचार करणे.
  • तात्पुरते केस काढणे: भुवया थ्रेडिंग, हात-पाय वॅक्सिंग.
  • मूलभूत फेशियल मसाज तंत्रांचा सराव.
• नखांची देखभाल कौशल्ये
  • मॅनिक्युअर आणि पेडिक्युअर योग्य साधनांनी करणे.
  • नेल पॉलिश लावणे आणि सोपे नेल आर्ट डिझाईन तयार करणे.
• मेकअप लावणे
  • डे, इव्हनिंग, पार्टी आणि ब्राइडल मेकअप दाखवणे.
  • चेहऱ्याच्या आकारानुसार सुधारात्मक मेकअप करणे.
  • वेगवेगळ्या प्रकाश परिस्थितीत मेकअपचा सराव करणे.
• अतिरिक्त कौशल्ये
  • मेहंदी डिझाईन, बिंदी आणि तात्पुरते टॅटू तयार करणे.
  • विवाह किंवा सांस्कृतिक कार्यक्रमांसाठी विविध पद्धतीने साडी नेसवणे.
  • तंदुरुस्ती आणि शरीराची स्थिती सुधारण्यासाठी मूलभूत योगाभ्यास करणे.
• प्रकल्प कार्य
  • मॉडेलवर संपूर्ण ब्युटी सेवा (केस, त्वचा, नख, मेकअप) करणे.
  • गुणवत्ता आणि स्वच्छतेकडे लक्ष देऊन अंतिम सादरीकरण करणे.

3. वर्कशॉप कॅल्क्युलेशन आणि सायन्स

या विभागात कॉस्मेटोलॉजीशी संबंधित गणितीय आणि वैज्ञानिक तत्त्वांचा समावेश आहे.

• गणना
  • केस आणि त्वचेच्या उत्पादनांसाठी घटकांचे प्रमाण मोजणे.
  • ब्युटी सेवांसाठी वेळ आणि खर्च मोजणे.
• विज्ञान
  • त्वचा आणि केसांच्या उत्पादनांचा pH स्तर समजून घेणे.
  • केस रंगवणे आणि पर्मिंगमधील रासायनिक प्रतिक्रिया अभ्यासणे.

4. इंजिनिअरिंग ड्रॉइंग

या विभागात सौंदर्य मांडणीसाठी मूलभूत रेखाटन कौशल्यांवर भर दिला जातो.

• रेखाटनाची मूलतत्त्वे
  • सोप्या सलून लेआउट आणि उपकरणांची मांडणी स्केच करणे.
  • हेअरस्टाइल किंवा नेल आर्टसाठी डिझाईन काढणे.

5. एम्प्लॉयबिलिटी स्किल्स

या विभागात नोकरीसाठी आवश्यक व्यावसायिक कौशल्ये विकसित केली जातात.

• संवाद
  • ग्राहकांशी संवाद आणि सल्ला देण्याच्या तंत्रांचा सराव.
• कार्यस्थळ कौशल्ये
  • वेळ व्यवस्थापन, टीमवर्क आणि ग्राहक हाताळणी.

कोर्सचा आढावा

• कालावधी: 1 वर्ष (6 महिन्यांचे 2 सेमिस्टर)
• पात्रता: मान्यताप्राप्त मंडळातून 10वी उत्तीर्ण.
• उद्दिष्ट: केस, त्वचा आणि नखांसाठी मूलभूत कॉस्मेटोलॉजी तंत्रांमध्ये प्रशिक्षण देऊन विद्यार्थ्यांना सलून, स्पा किंवा उद्योजक म्हणून हेअरस्टायलिस्ट, मॅनिक्युरिस्ट किंवा ब्युटिशियन पदांसाठी तयार करणे.

हा अभ्यासक्रम "बेसिक कॉस्मेटोलॉजी" साठी NCVT च्या चौकटीशी सुसंगत आहे आणि राज्य किंवा आयटीआय नुसार थोडेफार बदल होऊ शकतात. अधिकृत नवीन आवृत्तीसाठी डायरेक्टरेट जनरल ऑफ ट्रेनिंग (DGT) वेबसाइट किंवा स्थानिक आयटीआय माहिती पहा. हा कोर्स सौंदर्य आणि वेलनेस उद्योगातील मागण्या पूर्ण करण्यासाठी प्रात्यक्षिक प्रशिक्षणावर भर देतो.