केटरिंग आणि हॉस्पिटॅलिटी असिस्टंट

आयटीआय (ITI) ट्रेड "केटरिंग आणि हॉस्पिटॅलिटी असिस्टंट" चा अभ्यासक्रम. हा एक वर्षाचा कोर्स नॅशनल कौन्सिल फॉर व्होकेशनल ट्रेनिंग (NCVT) च्या Craftsman Training Scheme (CTS) अंतर्गत दिला जातो. या कोर्समध्ये विद्यार्थ्यांना केटरिंग आणि हॉस्पिटॅलिटी सेवांमध्ये मदत करण्याचे प्रशिक्षण दिले जाते, ज्यामध्ये अन्न तयार करणे, सेवा देणे आणि हॉटेल, रेस्टॉरंट आणि केटरिंग युनिट्समध्ये ग्राहकांना सहाय्य करणे यांचा समावेश आहे. या अभ्यासक्रमामध्ये Trade Theory, Trade Practical, Workshop Calculation and Science, Engineering Drawing आणि Employability Skills यांचा समावेश आहे. खाली त्याचे सविस्तर विवरण दिले आहे:

1. ट्रेड थिअरी

या विभागात केटरिंग, हॉस्पिटॅलिटी आणि कार्यप्रणाली व्यवस्थापनाबद्दल सैद्धांतिक ज्ञान दिले जाते.

• केटरिंग आणि हॉस्पिटॅलिटीची ओळख
  • हॉस्पिटॅलिटी उद्योगात या ट्रेडचे महत्त्व आणि व्याप्ती.
  • अन्न सेवा आणि अतिथी सेवा क्षेत्रात Catering & Hospitality Assistant ची भूमिका.
• स्वच्छता आणि सुरक्षितता
  • वैयक्तिक स्वच्छता आणि ग्रूमिंगचे मानदंड.
  • स्वयंपाकघर आणि कार्यस्थळ स्वच्छतेच्या पद्धती.
  • अन्न सुरक्षा नियम आणि दूषित होणे टाळण्याचे उपाय.
  • सुरक्षा उपकरणांचा वापर आणि प्राथमिक उपचारांची मूलभूत माहिती.
• स्वयंपाकघरातील उपकरणे आणि साधने
  • स्वयंपाकघरातील साधनांचे प्रकार आणि उपयोग (उदा. सुरी, मिक्सर, ओव्हन).
  • उपकरणांचे संचालन आणि देखभाल (उदा. रेफ्रिजरेटर, स्टोव्ह).
  • उपकरणे हाताळताना सुरक्षा नियम.
• अन्न तयार करण्याची मूलभूत माहिती
  • साहित्याचे प्रकार आणि त्यांचा उपयोग.
  • स्वयंपाक करण्याच्या पद्धती: उकळणे, तळणे, बेक करणे, ग्रिल करणे.
  • सोपे पदार्थ आणि पेये तयार करणे.
• अन्न आणि पेय सेवा
  • सेवेचे प्रकार: टेबल सेवा, बुफे, रूम सेवा.
  • टेबल सजावट, नॅपकिन फोल्डिंग आणि ट्रे मांडणी.
  • पेय सेवा: चहा, कॉफी, सॉफ्ट ड्रिंक्स आणि मूलभूत कॉकटेल.
• ग्राहक सेवा
  • संवाद कौशल्य आणि आंतरवैयक्तिक कौशल्यांचे महत्त्व.
  • अतिथींचे प्रश्न आणि तक्रारी प्रभावीपणे हाताळणे.
  • मूलभूत शिष्टाचार आणि व्यावसायिक वर्तन.
• हॉस्पिटॅलिटी ऑपरेशन्स
  • हॉटेल आणि रेस्टॉरंट ऑपरेशन्सचा आढावा.
  • किचन, सेवा आणि हाऊसकीपिंग विभागांमधील समन्वय.
  • मूलभूत हाऊसकीपिंग कामे (उदा. बेड बनवणे, साफसफाई).
• गुणवत्ता नियंत्रण
  • अन्नाच्या गुणवत्तेचे आणि सादरीकरणाचे मानदंड.
  • नासलेले किंवा निकृष्ट दर्जाचे पदार्थ ओळखणे आणि त्यावर उपाय करणे.
• उद्योजकता
  • लहान केटरिंग किंवा हॉस्पिटॅलिटी व्यवसाय सुरू करण्याची मूलभूत माहिती.
  • खर्चाचा अंदाज आणि संसाधन व्यवस्थापन.

2. ट्रेड प्रॅक्टिकल

या विभागात केटरिंग आणि हॉस्पिटॅलिटी संबंधित प्रत्यक्ष कौशल्ये विकसित केली जातात.

• स्वच्छता पद्धती
  • वैयक्तिक स्वच्छता आणि ग्रूमिंगचे मानदंड दाखवणे.
  • स्वयंपाकघरातील साधने, उपकरणे आणि कार्यक्षेत्र स्वच्छ व निर्जंतुक करणे.
• उपकरणे हाताळणे
  • स्वयंपाकघरातील उपकरणे चालवणे (उदा. ओव्हन, ब्लेंडर, रेफ्रिजरेटर).
  • मूलभूत देखभाल करणे आणि लहान समस्या सोडवणे.
• अन्न तयार करणे
  • मूलभूत पदार्थ तयार करणे: सूप, सॅलड, सँडविच आणि स्नॅक्स.
  • स्वयंपाकाच्या पद्धतींचा सराव करणे (उदा. उकळणे, तळणे, बेक करणे).
  • गरम आणि थंड पेये तयार करणे (उदा. चहा, कॉफी, ज्यूस).
• अन्न आणि पेय सेवा
  • कटलरी, क्रॉकरी आणि नॅपकिन वापरून टेबल सजवणे.
  • ट्रे आणि टेबल सेवा पद्धतीने अन्न आणि पेये सर्व्ह करणे.
  • रूम सेवा प्रक्रियेचा सराव करणे.
• ग्राहकांशी संवाद
  • अतिथींना स्वागत करणे, ऑर्डर घेणे आणि तक्रारी सोडवण्याचा सराव.
  • सभ्य आणि प्रभावी संवाद दाखवणे.
• हाऊसकीपिंग कामे
  • बेड बनवणे आणि खोली नीटनेटकी ठेवणे.
  • डायनिंग आणि अतिथी क्षेत्र स्वच्छता मानकांनुसार साफ करणे.
• प्रोजेक्ट वर्क
  • लहान केटरिंग कार्यक्रमाचे नियोजन आणि अंमलबजावणी करणे (उदा. गटाला सेवा देणे).
  • सोपे मेनू तयार करणे आणि योग्य पद्धतीने अन्न सादर करणे.

3. वर्कशॉप कॅलक्युलेशन आणि सायन्स

या विभागात केटरिंग आणि हॉस्पिटॅलिटीशी संबंधित गणितीय आणि वैज्ञानिक तत्त्वांचा समावेश आहे.

• गणितीय गणना
  • मोजमाप: वजन, घनफळ आणि भागाचे प्रमाण.
  • साहित्य आणि सेवांसाठी सोपी खर्च गणना.
• विज्ञान
  • अन्न संरक्षकतेची मूलभूत माहिती (उदा. रेफ्रिजरेशन, उष्णतेचा परिणाम).
  • साहित्याचे गुणधर्म (उदा. उकळण्याचे तापमान, पोषण मूल्य).

4. इंजिनिअरिंग ड्रॉइंग

या विभागात लेआउट नियोजनासाठी मूलभूत तांत्रिक रेखाचित्र कौशल्य शिकवले जाते.

• रेखाचित्राची मूलभूत माहिती
  • सोपे किचन आणि डायनिंग लेआउट स्केच करणे.
  • उपकरणांची मांडणी आणि टेबल अरेंजमेंटचे रेखाचित्र काढणे.

5. एम्प्लॉयबिलिटी स्किल्स

या विभागात नोकरीसाठी आवश्यक व्यावसायिक कौशल्ये विकसित केली जातात.

• संवाद
  • अतिथी आणि टीमसोबत मौखिक आणि लिखित संवादाचा सराव.
• कार्यस्थळ कौशल्ये
  • वेळ व्यवस्थापन, टीमवर्क आणि समस्या सोडवणे.

कोर्सचा आढावा

• कालावधी: 1 वर्ष (6 महिन्यांचे 2 सेमिस्टर)
• पात्रता: मान्यताप्राप्त मंडळातून 10 वी उत्तीर्ण.
• उद्दिष्ट: अन्न तयार करणे, सेवा देणे, स्वच्छता आणि ग्राहकांशी संवाद यामध्ये प्रशिक्षण देऊन विद्यार्थ्यांना Kitchen Assistant, Food Service Assistant किंवा Waiter/Waitress म्हणून हॉटेल, रेस्टॉरंट आणि केटरिंग सेवांमध्ये काम करण्यासाठी तयार करणे.

हा अभ्यासक्रम NCVT फ्रेमवर्कशी सुसंगत आहे आणि राज्य किंवा ITI नुसार थोडा बदल होऊ शकतो. अद्ययावत माहितीसाठी Directorate General of Training (DGT) वेबसाइट किंवा स्थानिक ITI संसाधने पहा. हा कोर्स प्रत्यक्ष प्रशिक्षण आणि हॉस्पिटॅलिटी कौशल्यांचा समन्वय करून वेगाने वाढणाऱ्या फूड आणि सर्व्हिस उद्योगात करिअरची संधी निर्माण करतो.