इलेक्ट्रोप्लेटर

ITI इलेक्ट्रोप्लेटर ट्रेड अभ्यासक्रम

ITI "इलेक्ट्रोप्लेटर" ट्रेड हा Craftsman Training Scheme (CTS) अंतर्गत दोन वर्षांचा व्यावसायिक प्रशिक्षण कार्यक्रम आहे, जो National Council for Vocational Training (NCVT) द्वारे संचालित केला जातो. या कोर्समध्ये प्रशिक्षणार्थींना इलेक्ट्रोप्लेटिंग तंत्रज्ञान, पृष्ठभाग तयारी आणि धातूच्या पृष्ठभागावर संरक्षणात्मक व सजावटीचे कोटिंग लावण्याचे कौशल्य दिले जाते. अभ्यासक्रमामध्ये सैद्धांतिक ज्ञान, प्रात्यक्षिक इलेक्ट्रोप्लेटिंग कौशल्ये आणि रोजगारक्षमतेसाठी प्रशिक्षण समाविष्ट आहे, ज्यामुळे विद्यार्थी ऑटोमोबाईल, एरोस्पेस, दागिने आणि उत्पादन उद्योगांमध्ये इलेक्ट्रोप्लेटर, सरफेस ट्रीटमेंट तंत्रज्ञ किंवा गुणवत्ता निरीक्षक म्हणून काम करू शकतात.

कोर्सचा आढावा

• कालावधी: २ वर्षे (४ सेमिस्टर, प्रत्येक ६ महिने)
• NSQF स्तर: स्तर ४
• पात्रता: विज्ञान आणि गणितासह किमान १० वी उत्तीर्ण (किंवा समतुल्य)
• उद्दिष्ट: सुरक्षितता आणि पर्यावरणीय मानकांचे पालन करून उच्च दर्जाचे धातू फिनिशिंग सुनिश्चित करण्यासाठी इलेक्ट्रोप्लेटिंग प्रक्रियेत प्रशिक्षित व्यक्ती तयार करणे.

तपशीलवार अभ्यासक्रम

1. ट्रेड थिअरी (सैद्धांतिक ज्ञान)

इलेक्ट्रोप्लेटिंग आणि धातू फिनिशिंगच्या मूलभूत संकल्पनांचा समावेश करतो.

• सेमिस्टर १
  • इलेक्ट्रोप्लेटिंगची ओळख
    • इलेक्ट्रोप्लेटिंगची व्याख्या आणि उद्देश: गंज प्रतिरोध आणि सौंदर्य.
    • इलेक्ट्रोप्लेटिंग उद्योग आणि त्याचे उपयोग.
    • प्लेटिंगचे प्रकार: निकेल, क्रोम, झिंक, कॉपर, सोने, चांदी.
  • मूलभूत रसायनशास्त्र आणि भौतिकशास्त्र
    • इलेक्ट्रोकेमिस्ट्री: इलेक्ट्रोलिसिसचे तत्त्व आणि फॅराडेचे नियम.
    • चालक, निरोधक आणि इलेक्ट्रोलाइट्स: गुणधर्म आणि उपयोग.
    • pH, आम्ले, क्षार आणि मीठ यांची प्लेटिंग सोल्यूशनमधील भूमिका.
  • साधने आणि उपकरणे
    • इलेक्ट्रोप्लेटिंग साधने: अॅनोड, कॅथोड, रेक्टिफायर, टँक.
    • मापन साधने: व्होल्टमीटर, अॅमीटर, हायड्रोमीटर.
    • सुरक्षा साधने: हातमोजे, गॉगल्स, फ्यूम हूड.
  • पृष्ठभाग तयारी
    • स्वच्छता पद्धती: डिग्रीसिंग, पिकलिंग, पॉलिशिंग.
    • पृष्ठभाग दोष: गंज, स्केल, तेल आणि त्यांचे निराकरण.
    • दर्जेदार प्लेटिंगसाठी पृष्ठभाग तयारीचे महत्त्व.
  • सुरक्षा आणि स्वच्छता
    • रसायनांचे सुरक्षित हाताळणी: आम्ले, सायनाइड्स, सॉल्व्हेंट्स.
    • वैयक्तिक संरक्षणात्मक उपकरणे (PPE) वापरणे.
    • रासायनिक संपर्क किंवा भाजल्यास प्रथमोपचार.

करिअर संधी

• नोकरी: ऑटोमोबाईल, एरोस्पेस, दागिने किंवा उत्पादन उद्योगात इलेक्ट्रोप्लेटर किंवा सरफेस ट्रीटमेंट तंत्रज्ञ.
• स्वरोजगार: लहान इलेक्ट्रोप्लेटिंग कार्यशाळा किंवा सेवा केंद्र सुरू करणे.
• पुढील शिक्षण: Surface Coating Technology, Chemical Engineering किंवा Metallurgy मध्ये डिप्लोमा.

टीप

• हा अभ्यासक्रम NCVT च्या नवीनतम मार्गदर्शक तत्त्वांशी सुसंगत आहे आणि संस्था किंवा राज्याच्या गरजेनुसार थोडा बदलू शकतो.
• सर्वात अद्ययावत आवृत्तीसाठी Directorate General of Training (DGT) वेबसाइट (dgt.gov.in) किंवा आपल्या स्थानिक ITI शी संपर्क साधा.