इन्स्ट्रुमेंट मेकॅनिक

आयटीआय "इन्स्ट्रुमेंट मेकॅनिक" ट्रेड अभ्यासक्रम

आयटीआय "इन्स्ट्रुमेंट मेकॅनिक" ट्रेड हा दोन वर्षांचा व्यावसायिक प्रशिक्षण कार्यक्रम आहे, जो क्राफ्ट्समन ट्रेनिंग स्कीम (CTS) अंतर्गत आणि नॅशनल कौन्सिल फॉर व्होकेशनल ट्रेनिंग (NCVT) द्वारे चालवला जातो. या कोर्समध्ये प्रशिक्षणार्थींना प्रेशर गेज, तापमान सेन्सर, फ्लो मीटर आणि कंट्रोल सिस्टीम यांसारख्या उपकरणांचे इंस्टॉलेशन, कॅलिब्रेशन, देखभाल आणि दुरुस्ती करण्याचे कौशल्य दिले जाते. ही उपकरणे उत्पादन, तेल आणि वायू, वीज निर्मिती केंद्रे आणि ऑटोमेशन उद्योगात वापरली जातात. या अभ्यासक्रमात सैद्धांतिक ज्ञान, प्रात्यक्षिक कौशल्ये आणि रोजगाराभिमुख प्रशिक्षणाचा समावेश आहे.

कोर्सचा आढावा

• कालावधी: २ वर्षे (४ सेमिस्टर, प्रत्येक ६ महिने)
• NSQF स्तर: स्तर ५
• पात्रता: विज्ञान व गणितासह किमान १०वी उत्तीर्ण
• उद्दिष्ट: औद्योगिक इन्स्ट्रुमेंटेशन सिस्टीमचे ऑपरेशन, देखभाल आणि ट्रबलशूटिंगमध्ये प्रशिक्षण देणे

सविस्तर अभ्यासक्रम

1. ट्रेड थिअरी (सैद्धांतिक ज्ञान)

इन्स्ट्रुमेंटेशन, इलेक्ट्रॉनिक्स आणि औद्योगिक प्रक्रियेचे मूलभूत तत्त्वे.

• सेमिस्टर 1
  • इन्स्ट्रुमेंटेशनची ओळख
  • भौतिकशास्त्र आणि यांत्रिकीचे मूलभूत तत्त्वे
  • इलेक्ट्रिकल मूलतत्त्वे
  • वर्कशॉप साधने आणि पद्धती
  • मापन तंत्रे
  • कॅलिब्रेशन तत्त्वे
• सेमिस्टर 2
  • इलेक्ट्रॉनिक्स मूलतत्त्वे
  • इन्स्ट्रुमेंट इंस्टॉलेशन
  • लेव्हल आणि फ्लो मापन
  • कंट्रोल सिस्टीम मूलतत्त्वे
  • देखभाल पद्धती
  • सुरक्षा मानके
• सेमिस्टर 3
  • अॅडव्हान्स इन्स्ट्रुमेंटेशन
  • प्रोसेस कंट्रोल
  • अॅनालिटिकल उपकरणे
  • PLC मूलतत्त्वे
  • न्यूमॅटिक सिस्टीम
  • इंडस्ट्रियल कम्युनिकेशन
• सेमिस्टर 4
  • ऑटोमेशन सिस्टीम
  • ट्रबलशूटिंग आणि दुरुस्ती
  • प्रोजेक्ट व्यवस्थापन
  • ऊर्जा व्यवस्थापन
  • व्यावसायिक कौशल्ये
  • पर्यावरण आणि सुरक्षा

2. ट्रेड प्रॅक्टिकल

वर्कशॉप आणि औद्योगिक वातावरणातील प्रात्यक्षिक प्रशिक्षण.

• साधनांचा वापर आणि सर्किट तयार करणे
• प्रेशर, तापमान आणि फ्लो मापन
• इन्स्ट्रुमेंट कॅलिब्रेशन
• इन्स्ट्रुमेंट इंस्टॉलेशन
• PLC आणि कंट्रोल सिस्टीम प्रॅक्टिस
• देखभाल आणि दोष शोधणे

3. वर्कशॉप कॅल्क्युलेशन आणि सायन्स

• गणित आणि मोजमाप
• भौतिक व रासायनिक तत्त्वे
• ऊष्मा, प्रवाह आणि विद्युत तत्त्वे

4. इंजिनिअरिंग ड्रॉइंग

• P&ID डायग्राम
• लूप डायग्राम
• सिस्टम लेआउट

5. एम्प्लॉयबिलिटी स्किल्स

• संवाद कौशल्ये
• समस्या निराकरण
• IT कौशल्ये
• टीमवर्क आणि नेतृत्व

मूल्यांकन आणि प्रमाणपत्र

• सेमिस्टर आधारित परीक्षा
• NCVT प्रमाणपत्र (NTC)
• प्रात्यक्षिक मूल्यांकन

करिअर संधी

• इन्स्ट्रुमेंट तंत्रज्ञ
• कॅलिब्रेशन अभियंता
• देखभाल पर्यवेक्षक
• स्वरोजगार

टीप

• हा अभ्यासक्रम NCVT मार्गदर्शक तत्वांनुसार तयार करण्यात आला आहे