मेंटेनन्स मेकॅनिक (केमिकल प्लांट)

आयटीआय "मेंटेनन्स मेकॅनिक (केमिकल प्लांट)" अभ्यासक्रम (मराठी)

कोर्स ओव्हरव्ह्यू

• ट्रेडचे नाव: मेंटेनन्स मेकॅनिक (केमिकल प्लांट)
• कालावधी: २ वर्षे (४ सेमिस्टर)
• NSQF स्तर: लेव्हल ५
• पात्रता: विज्ञान आणि गणितासह १० वी उत्तीर्ण
• उद्दिष्ट: उमेदवारांना केमिकल प्लांटमधील यंत्रसामग्रीचे देखभाल, दुरुस्ती आणि दोष शोधण्याचे प्रशिक्षण देणे, ज्यामुळे ते मेंटेनन्स मेकॅनिक, प्लांट तंत्रज्ञ किंवा उपकरण पर्यवेक्षक म्हणून काम करू शकतील किंवा औद्योगिक देखभाल सेवांमध्ये स्वयंरोजगार मिळवू शकतील.
• प्रमाणपत्र: NCVT द्वारे नॅशनल ट्रेड सर्टिफिकेट (NTC)

सविस्तर अभ्यासक्रम

सेमिस्टर १

ट्रेड थिअरी

• केमिकल प्लांटची ओळख: मेंटेनन्स मेकॅनिकची भूमिका, प्लांटचे प्रकार (खत, पेट्रोकेमिकल, फार्मास्युटिकल), सुरक्षा माहिती.
• सुरक्षा पद्धती: PPE (हेल्मेट, ग्लोव्हज, रेस्पिरेटर), रसायन हाताळणी, आगीचे धोके, बंद जागेतील सुरक्षा, प्राथमिक उपचार.
• वर्कशॉप टूल्स: रिंच, स्क्रूड्रायव्हर, व्हर्नियर कॅलिपर, मायक्रोमीटर, टॉर्क रिंच; वापर आणि देखभाल.
• साहित्य: स्टील, स्टेनलेस स्टील, मिश्रधातू; रासायनिक वातावरणातील गंज प्रतिकार.
• मेकॅनिकल सिस्टम्स: पंप, कंप्रेसर, व्हॉल्व्ह, बेअरिंग; कार्य.
• फिटिंग तंत्र: फाइलिंग, ड्रिलिंग, टॅपिंग, रिमिंग.
• इंजिनिअरिंग ड्रॉइंग: ब्लूप्रिंट, लेआउट, P&ID वाचन.

ट्रेड प्रॅक्टिकल

• सुरक्षा ड्रिल्स: PPE वापरणे, रसायन गळती हाताळणे, फायर एक्स्टिंग्विशर वापरणे.
• टूल हाताळणी: मोजमाप करणे, फाइलिंग, ड्रिलिंग.
• फिटिंग सराव: थ्रेडिंग, बोर रिमिंग, असेंब्ली.
• पंप देखभाल: सेंट्रिफ्यूगल पंप उघडणे आणि भाग ओळखणे.
• व्हॉल्व्ह हाताळणी: गेट/ग्लोब व्हॉल्व्ह सर्व्हिसिंग.
• ड्रॉइंग समजून घेणे: P&ID वाचन.
• प्रोजेक्ट काम: पंप असेंब्ली ओव्हरहॉल.

तास: थिअरी: १६० | प्रॅक्टिकल: २४०

सेमिस्टर २

ट्रेड थिअरी

• पंप आणि कंप्रेसर: प्रकार आणि कार्यपद्धती.
• पाइपिंग सिस्टम: पाइप साहित्य, फिटिंग्स, फ्लॅंज.
• लुब्रिकेशन सिस्टम: लुब्रिकंटचे प्रकार.
• हीट एक्सचेंजर: स्वच्छता आणि देखभाल.
• वेल्डिंग बेसिक्स: आर्क आणि TIG वेल्डिंग.
• इन्स्ट्रुमेंटेशन: प्रेशर गेज, फ्लो मीटर.
• क्वालिटी कंट्रोल

ट्रेड प्रॅक्टिकल

• पंप सर्व्हिसिंग
• पाइपिंग काम
• लुब्रिकेशन
• हीट एक्सचेंजर देखभाल
• वेल्डिंग सराव
• इन्स्ट्रुमेंट तपासणी
• प्रोजेक्ट काम

तास: थिअरी: १६० | प्रॅक्टिकल: २४०

सेमिस्टर ३

ट्रेड थिअरी

• प्रगत उपकरणे: रिअॅक्टर, डिस्टिलेशन कॉलम.
• ट्रबलशूटिंग: दोष निदान.
• प्रिव्हेंटिव मेंटेनन्स
• हायड्रॉलिक आणि न्यूमॅटिक सिस्टम
• इलेक्ट्रिकल बेसिक्स
• गंज नियंत्रण
• सुरक्षा मानके

ट्रेड प्रॅक्टिकल

• उपकरण सर्व्हिसिंग
• दोष शोधणे
• मेंटेनन्स काम
• हायड्रॉलिक काम
• इलेक्ट्रिकल काम
• गंज प्रतिबंध
• प्रोजेक्ट काम

तास: थिअरी: १६० | प्रॅक्टिकल: २४०

सेमिस्टर ४

ट्रेड थिअरी

• ऑटोमेशन: PLC, SCADA
• अॅडव्हान्स्ड ट्रबलशूटिंग
• ऊर्जा कार्यक्षमता
• पर्यावरणीय पद्धती
• उद्योजकता
• प्रोजेक्ट मॅनेजमेंट
• गुणवत्ता मानके

ट्रेड प्रॅक्टिकल

• PLC/SCADA काम
• डायग्नोस्टिक्स
• ऊर्जा ऑप्टिमायझेशन
• पर्यावरणीय काम
• फील्ड ट्रेनिंग
• शटडाउन सराव
• प्रोजेक्ट काम

तास: थिअरी: १६० | प्रॅक्टिकल: २४०

अतिरिक्त घटक

• वर्कशॉप कॅल्क्युलेशन आणि सायन्स
  • कॅल्क्युलेशन: पंप फ्लो रेट, हीट एक्सचेंजर कार्यक्षमता.
  • सायन्स: फ्लुइड मेकॅनिक्स, थर्मोडायनॅमिक्स.
  • तास: ८० तास/वर्ष
• इंजिनिअरिंग ड्रॉइंग
• एम्प्लॉयबिलिटी स्किल्स

मूल्यमापन आणि प्रमाणपत्र

• परीक्षा: थिअरी आणि प्रॅक्टिकल
• मूल्यमापन: अचूकता, सुरक्षा
• प्रमाणपत्र: NCVT NTC

करिअर संधी

• नोकरी: मेंटेनन्स मेकॅनिक, तंत्रज्ञ
• स्वयंरोजगार: इंडस्ट्रियल सर्व्हिस
• पुढील शिक्षण: डिप्लोमा, PLC