मेकॅनिक डिझेल

आयटीआय "मेकॅनिक डिझेल" ट्रेड सिलेबस

आयटीआय मेकॅनिक डिझेल हा १ वर्षांचा व्यावसायिक प्रशिक्षण कोर्स आहे, जो Craftsman Training Scheme (CTS) अंतर्गत आणि National Council for Vocational Training (NCVT) द्वारे संचलित केला जातो. या कोर्समध्ये प्रशिक्षणार्थ्यांना ऑटोमोबाइल, जनरेटर, पंप आणि औद्योगिक यंत्रांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या डिझेल इंजिनचे सर्व्हिसिंग, दोष शोधणे (ट्रबलशूटिंग), दुरुस्ती आणि ओव्हरहॉलिंग यांची कौशल्ये दिली जातात. या सिलेबसमध्ये सैद्धांतिक ज्ञान, प्रात्यक्षिक कौशल्ये आणि रोजगारक्षम कौशल्यांचा समावेश आहे, ज्यामुळे विद्यार्थी डिझेल मेकॅनिक, सर्व्हिस टेक्निशियन किंवा इंजिन स्पेशालिस्ट म्हणून काम करू शकतात किंवा स्वतःचा व्यवसाय सुरू करू शकतात.

कोर्सचा आढावा

• कालावधी: १ वर्ष (२ सेमिस्टर, प्रत्येक ६ महिने)
• NSQF स्तर: स्तर ४
• पात्रता: किमान १०वी उत्तीर्ण (विज्ञान आणि गणितासह)
• उद्दिष्ट: डिझेल इंजिनची कार्यक्षमता, इंधन कार्यक्षमता आणि टिकाऊपणा सुनिश्चित करण्यासाठी देखभाल व दुरुस्ती कौशल्ये विकसित करणे

तपशीलवार सिलेबस

1. ट्रेड थिअरी (सैद्धांतिक ज्ञान)

डिझेल इंजिनचे तत्त्व, प्रणाली आणि दुरुस्ती तंत्रांचा समावेश.

• सेमिस्टर 1
  • डिझेल इंजिनची ओळख
    • प्रकार: २-स्ट्रोक, ४-स्ट्रोक; उपयोग: वाहन, जनरेटर
    • उद्योग क्षेत्र: रोजगार संधी, सुरक्षा, पर्यावरणीय नियम
    • सुरक्षा: PPE, इंधन हाताळणी
  • डिझेल इंजिनचे मूलभूत तत्त्व
    • कंप्रेशन इग्निशन, एअर-फ्युएल रेशो
    • घटक: पिस्टन, क्रॅंकशाफ्ट
    • चक्र: सक्शन, कंप्रेशन, पॉवर, एक्झॉस्ट
  • फ्युएल सप्लाय सिस्टम
  • कूलिंग सिस्टम
  • लुब्रिकेशन सिस्टम
  • टूल्स आणि उपकरणे
  • इंजिन असेंब्ली
• सेमिस्टर 2
  • एअर इनटेक आणि एक्झॉस्ट सिस्टम
  • ट्रबलशूटिंग
  • फ्युएल इंजेक्शन सिस्टम
  • एमिशन कंट्रोल
  • इंजिन ओव्हरहॉलिंग
  • मेंटेनन्स प्रॅक्टिस
  • प्रोफेशनल स्किल्स

2. ट्रेड प्रॅक्टिकल (प्रायोगिक कौशल्ये)

• सेफ्टी प्रॅक्टिस (PPE वापर)
• टूल हँडलिंग आणि मोजमाप
• इंजिन उघडणे आणि जोडणे
• फ्युएल सिस्टम दुरुस्ती
• कूलिंग आणि लुब्रिकेशन काम

3. वर्कशॉप गणित आणि विज्ञान

• गणितीय गणना
• भौतिकशास्त्र
• मटेरियल गुणधर्म

4. इंजिनिअरिंग ड्रॉइंग

• इंजिन डायग्राम

5. रोजगार कौशल्ये

• कम्युनिकेशन स्किल्स
• आयटी ज्ञान
• टीमवर्क

मूल्यमापन आणि प्रमाणपत्र

• सेमिस्टरनिहाय परीक्षा
• NCVT कडून नॅशनल ट्रेड सर्टिफिकेट (NTC)

करिअर संधी

• डिझेल मेकॅनिक
• सर्व्हिस टेक्निशियन
• स्वयंरोजगार (रिपेअर व्यवसाय)