घरगुती हाऊसकीपिंग

ITI "घरगुती हाऊसकीपिंग" अभ्यासक्रम

कोर्सचा आढावा

• ट्रेड नाव: घरगुती हाऊसकीपिंग
• कालावधी: 1 वर्ष (2 सेमिस्टर)
• NSQF स्तर: स्तर 4
• पात्रता: 8 वी उत्तीर्ण
• उद्दिष्ट: उमेदवारांना घर साफसफाई, घराची व्यवस्था आणि देखभाल यामध्ये प्रशिक्षण देणे, ज्यामध्ये स्वच्छता, धुलाई आणि मूलभूत स्वयंपाकाचा समावेश आहे. यामुळे ते घर, हॉटेल किंवा कार्यालयांमध्ये हाऊसकीपर, घरगुती सहाय्यक किंवा फॅसिलिटी सहाय्यक म्हणून काम करू शकतात किंवा स्वतःचा हाऊसकीपिंग व्यवसाय सुरू करू शकतात.
• प्रमाणपत्र: NCVT द्वारे नॅशनल ट्रेड सर्टिफिकेट (NTC)

सविस्तर अभ्यासक्रम

सेमिस्टर 1

ट्रेड थिअरी

• हाऊसकीपिंगची ओळख: कार्यक्षेत्र, महत्त्व, हाऊसकीपरच्या भूमिका आणि जबाबदाऱ्या.
• स्वच्छता साधने आणि उपकरणे: झाडू, मॉप, व्हॅक्यूम क्लिनर, डस्टर; प्रकार, वापर आणि देखभाल.
• स्वच्छता रसायने: डिटर्जंट, निर्जंतुकीकरण द्रव्ये, पॉलिश; गुणधर्म, सुरक्षित वापर आणि पर्यावरणपूरक पर्याय.
• स्वच्छता आणि सॅनिटेशन: वैयक्तिक स्वच्छता, स्वयंपाकघर आणि बाथरूम स्वच्छता, कचरा व्यवस्थापन.
• सुरक्षा पद्धती: रसायने हाताळणे, विद्युत उपकरणांचा वापर, अग्निसुरक्षा आणि प्राथमिक उपचार.
• घराची व्यवस्था: जागेचे व्यवस्थापन, साठवण उपाय आणि अनावश्यक वस्तू काढून टाकण्याच्या पद्धती.
• मूलभूत शिष्टाचार: व्यावसायिक वर्तन, गोपनीयता राखणे आणि नियोक्त्यांशी संवाद.

ट्रेड प्रॅक्टिकल

• साधनांचा वापर: झाडू, मॉप, व्हॅक्यूम क्लिनर वापरण्याचा सराव; उपकरणे स्वच्छ करून साठवणे.
• स्वच्छतेच्या पद्धती: झाडणे, पुसणे, धूळ साफ करणे; मजले, फर्निचर आणि काच साफ करणे.
• सॅनिटेशन कामे: बाथरूम आणि स्वयंपाकघर निर्जंतुक करणे; कचऱ्याचे योग्य वर्गीकरण आणि विल्हेवाट.
• सुरक्षा सराव: रसायन गळती हाताळणे, अग्निशामक वापरणे, छोट्या जखमांवर प्राथमिक उपचार.
• व्यवस्थापन सराव: कपाटे आणि स्वयंपाकघरातील शेल्फ मांडणे; साठवण जागांना लेबल लावणे.
• शिष्टाचार सराव: नियोक्त्यांशी संवादाचा सराव, गोपनीयता राखणे.
• प्रकल्प कार्य: नमुना घराची (हॉल, स्वयंपाकघर, बाथरूम) स्वच्छता आणि व्यवस्था करणे.

तास: थिअरी: 160 तास | प्रॅक्टिकल: 240 तास

सेमिस्टर 2

ट्रेड थिअरी

• लाँड्री व्यवस्थापन: कपडे धुणे, इस्त्री करणे, डाग काढणे; कपड्यांचे प्रकार आणि केअर लेबल.
• मूलभूत स्वयंपाक: जेवण नियोजन, अन्न सुरक्षितता, साधे पदार्थ तयार करणे, स्वयंपाकघर स्वच्छता.
• कीटक नियंत्रण: कीटक ओळखणे, रिपेलंटचा सुरक्षित वापर आणि प्रतिबंधक उपाय.
• इंटिरियर देखभाल: फर्निचर पॉलिश करणे, कार्पेटची काळजी, अपहोल्स्ट्री स्वच्छ करणे.
• बजेट आणि इन्व्हेंटरी: घरगुती साहित्य व्यवस्थापन, किफायतशीर खरेदी आणि स्टॉक रेकॉर्ड.
• उद्योजकता: हाऊसकीपिंग सेवा सुरू करणे, मार्केटिंग, ग्राहक संबंध आणि परवाना प्रक्रिया.
• पर्यावरणपूरक पद्धती: पाणी बचत, रसायनांचा कमी वापर आणि घरगुती कचऱ्याचे पुनर्वापर.

ट्रेड प्रॅक्टिकल

• लाँड्री कामे: कपडे धुणे (हाताने/मशीनने), इस्त्री करणे आणि सामान्य डाग काढणे (शाई, तेल).
• स्वयंपाक सराव: साधे जेवण (उदा. भात, सूप) तयार करणे आणि स्वयंपाकघर स्वच्छता राखणे.
• कीटक व्यवस्थापन: पर्यावरणपूरक कीटक नियंत्रण पद्धती वापरणे.
• देखभाल कामे: लाकडी पृष्ठभाग पॉलिश करणे, कार्पेट व्हॅक्यूम करणे, अपहोल्स्ट्री साफ करणे.
• इन्व्हेंटरी व्यवस्थापन: साहित्य तपासणे आणि पुन्हा भरणे, खर्च नोंद ठेवणे.
• फिल्ड प्रशिक्षण: घर, हॉटेल किंवा क्लिनिंग एजन्सीत प्रत्यक्ष प्रशिक्षण (2–4 आठवडे).
• प्रकल्प कार्य: संपूर्ण घर व्यवस्थापन योजना तयार करून अंमलात आणणे (स्वच्छता, लाँड्री, स्वयंपाक).

तास: थिअरी: 160 तास | प्रॅक्टिकल: 240 तास

मूल्यांकन आणि प्रमाणपत्र

• परीक्षा: प्रत्येक सेमिस्टरमध्ये थिअरी आणि प्रॅक्टिकल परीक्षा.
• मूल्यांकन निकष: स्वच्छतेची कार्यक्षमता, स्वच्छता मानके, सुरक्षा नियमांचे पालन आणि व्यवस्थापन कौशल्य.
• प्रमाणपत्र: दोन्ही सेमिस्टर उत्तीर्ण झाल्यानंतर NCVT नॅशनल ट्रेड सर्टिफिकेट (NTC).

करिअर संधी

• नोकरी: हाऊसकीपर, घरगुती सहाय्यक, घर, हॉटेल किंवा कार्यालयांमध्ये फॅसिलिटी सहाय्यक.
• स्वरोजगार: हाऊसकीपिंग सेवा, क्लिनिंग एजन्सी किंवा होम ऑर्गनायझेशन सल्लागार.
• पुढील शिक्षण: हॉस्पिटॅलिटी मॅनेजमेंट डिप्लोमा, प्रोफेशनल क्लिनिंग सर्टिफिकेशन किंवा उद्योजकता कोर्स.