हॉस्पिटल वेस्ट मॅनेजमेंट

आयटीआय "हॉस्पिटल वेस्ट मॅनेजमेंट" ट्रेड सिलेबस

आयटीआय "हॉस्पिटल वेस्ट मॅनेजमेंट" ट्रेड हा एक वर्षाचा व्यावसायिक प्रशिक्षण कार्यक्रम आहे, जो क्राफ्ट्समन ट्रेनिंग स्कीम (CTS) अंतर्गत चालतो आणि नॅशनल कौन्सिल फॉर व्होकेशनल ट्रेनिंग (NCVT) द्वारे नियंत्रित आहे. या कोर्सद्वारे प्रशिक्षणार्थ्यांना बायोमेडिकल आणि हॉस्पिटल कचरा व्यवस्थापनाचे कौशल्य दिले जाते, ज्यामध्ये कचऱ्याचे सुरक्षित वर्गीकरण, संकलन, प्रक्रिया आणि विल्हेवाट यांचा समावेश आहे, जे आरोग्यधोक्यांपासून संरक्षण आणि पर्यावरणीय प्रदूषण टाळण्यासाठी महत्त्वाचे आहे. या सिलेबसमध्ये सैद्धांतिक ज्ञान, प्रात्यक्षिक कचरा व्यवस्थापन तंत्र आणि रोजगारक्षम कौशल्यांचा समावेश आहे.

कोर्सचा आढावा

• कालावधी: १ वर्ष (२ सेमिस्टर, प्रत्येकी ६ महिने)
• NSQF स्तर: स्तर ४
• पात्रता: किमान १० वी उत्तीर्ण
• उद्दिष्ट: हॉस्पिटल कचरा व्यवस्थापन पद्धतींचे प्रशिक्षण देऊन नियमांचे पालन, सार्वजनिक आरोग्य संरक्षण आणि पर्यावरणीय टिकाव सुनिश्चित करणे

सविस्तर अभ्यासक्रम

१. ट्रेड थिअरी

हॉस्पिटल कचरा व्यवस्थापन आणि बायोमेडिकल सुरक्षिततेची मूलभूत तत्त्वे.

• सेमिस्टर १
  • हॉस्पिटल वेस्ट मॅनेजमेंट परिचय
    • कचऱ्याचे प्रकार, स्रोत आणि धोके
    • वेस्ट मॅनेजमेंट तंत्रज्ञाची भूमिका
    • संक्रमण प्रतिबंध आणि पर्यावरण संरक्षण
  • कचऱ्याचे प्रकार
    • बायोमेडिकल कचरा: संसर्गजन्य, धारदार, पॅथॉलॉजिकल, फार्मास्युटिकल
    • सामान्य कचरा: कागद, अन्न, पॅकेजिंग
    • धोकादायक कचरा: रेडिओऍक्टिव्ह, रासायनिक
  • साधने आणि उपकरणे
    • कलर-कोडेड बिन, बॅग, ट्रॉली
    • ऑटोक्लेव, इन्सिनरेटर
    • PPE: हातमोजे, मास्क, गाऊन
  • कचरा वर्गीकरण आणि संकलन
    • कलर कोडिंग नियम
    • सुरक्षित संकलन आणि वाहतूक
    • साठवण पद्धती
  • आरोग्य आणि सुरक्षा
    • व्यावसायिक धोके
    • संक्रमण नियंत्रण
    • प्राथमिक उपचार
  • नियम आणि पालन
    • बायोमेडिकल वेस्ट मॅनेजमेंट नियम २०१६
    • पर्यावरणीय कायदे
    • दस्तऐवजीकरण
• सेमिस्टर २
  • कचरा प्रक्रिया तंत्रज्ञान
  • प्रगत कचरा व्यवस्थापन
  • पर्यावरण संरक्षण
  • जोखीम व्यवस्थापन
  • व्यावसायिक कौशल्ये

२. ट्रेड प्रॅक्टिकल

• सेमिस्टर १
  • कचरा वर्गीकरण सराव
  • संकलन आणि वाहतूक
  • PPE वापर
  • सुरक्षा सराव
  • उपकरणांचा वापर
  • प्रकल्प कार्य
• सेमिस्टर २
  • कचरा प्रक्रिया
  • प्रगत हाताळणी
  • पर्यावरण व्यवस्थापन
  • जोखीम नियंत्रण
  • प्रशिक्षण आणि ऑडिट
  • प्रकल्प कार्य

३. कार्यशाळा गणित आणि विज्ञान

• गणना, मापन, विज्ञान

४. अभियांत्रिकी रेखाटन

• वेस्ट मॅनेजमेंट लेआउट

५. रोजगार कौशल्ये

• संवाद कौशल्य
• वेळ व्यवस्थापन
• उद्योजकता

मूल्यांकन आणि प्रमाणपत्र

• सेमिस्टरनुसार परीक्षा
• NTC प्रमाणपत्र

करिअर संधी

• हॉस्पिटल वेस्ट मॅनेजमेंट तंत्रज्ञ
• बायोमेडिकल वेस्ट हँडलर
• पर्यावरण सुरक्षा सहाय्यक

टीप

• NCVT मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार
• DGT किंवा स्थानिक ITI शी संपर्क साधा