ਡੇਅਰਿੰਗ

ਆਈਟੀਆਈ "ਡੇਅਰਿੰਗ" ਟਰੇਡ ਸਿਲੇਬਸ

ਆਈਟੀਆਈ "ਡੇਅਰਿੰਗ" ਟਰੇਡ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦਾ ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ ਜੋ Craftsman Training Scheme (CTS) ਦੇ ਅਧੀਨ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ National Council for Vocational Training (NCVT) ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਿਕਸ਼ਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਦੁੱਧ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਅਤੇ ਮੱਖਣ, ਚੀਜ਼ ਅਤੇ ਦਹੀਂ ਵਰਗੇ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਹੁਨਰਾਂ ਸਿਖਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਿਲੇਬਸ ਵਿੱਚ ਸਿਧਾਂਤਕ ਗਿਆਨ, ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਡੇਅਰੀ ਹੈਂਡਲਿੰਗ ਸਕਿਲਜ਼ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਯੋਗਤਾ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਡੇਅਰੀ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨ, ਮਿਲਕ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ ਜਾਂ ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਵਜੋਂ ਡੇਅਰੀ ਕੋਆਪਰੇਟਿਵ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਪਲਾਂਟ ਜਾਂ ਸਵਰੋਜ਼ਗਾਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਣ।

ਕੋਰਸ ਓਵਰਵਿਊ

• ਅਵਧੀ: 1 ਸਾਲ (2 ਸੈਮੈਸਟਰ, ਹਰ ਇੱਕ 6 ਮਹੀਨੇ)
• NSQF ਲੈਵਲ: ਲੈਵਲ 4
• ਯੋਗਤਾ: ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 10ਵੀਂ ਕਲਾਸ ਪਾਸ (ਸਾਇੰਸ ਨਾਲ) ਜਾਂ ਸਮਕੱਥ
• ਉਦੇਸ਼: ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਡੇਅਰੀ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ, ਦੁੱਧ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਆਰਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ਿਕਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ।

ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਸਿਲੇਬਸ

1. ਟਰੇਡ ਥਿਊਰੀ (ਸਿਧਾਂਤਕ ਗਿਆਨ)

ਡੇਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

• ਸੈਮੈਸਟਰ 1
  • ਡੇਅਰਿੰਗ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ
    • ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਡੇਅਰੀ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ।
    • ਡੇਅਰੀ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਢਾਂਚਾ, ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਮੌਕੇ।
    • ਡੇਅਰੀ ਨਸਲਾਂ: ਗਾਂ ਅਤੇ ਭੈਂਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ।
  • ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ
    • ਡੇਅਰੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਰਹਿਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਅਤੇ ਸ਼ੈਡ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ।
    • ਖੁਰਾਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ: ਚਾਰਾ, ਸੰਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਆਹਾਰ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ।
    • ਪ੍ਰਜਨਨ: ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਗਰਭਧਾਰਣ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਗਰਭ ਅਵਧੀ।
  • ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ
    • ਥਨ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਿਕਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ।
    • ਦੁੱਧ ਦੋਹਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ: ਹੱਥ ਨਾਲ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਨਾਲ।
    • ਦੁੱਧ ਦੀ ਸਫਾਈ: ਸਾਫ਼ ਦੋਹਣ ਅਤੇ ਸਟੋਰੇਜ।
  • ਦੁੱਧ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ
    • ਦੁੱਧ ਦੀ ਰਸਾਇਣਕ ਬਣਤਰ: ਫੈਟ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਲੈਕਟੋਜ਼ ਅਤੇ ਖਣਿਜ।
    • ਦੁੱਧ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰਕ।
    • ਦੁੱਧ ਟੈਸਟਿੰਗ: ਮਿਲਾਵਟ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਸਪੈਸਿਫਿਕ ਗ੍ਰੈਵਿਟੀ ਅਤੇ pH।
  • ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਫਾਈ
    • ਡੇਅਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਸਫਾਈ।
    • ਡੇਅਰੀ ਉਪਕਰਣ ਅਤੇ ਸ਼ੈਡ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਸੈਨਿਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ।
    • ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਅ: ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ।
• ਸੈਮੈਸਟਰ 2
  • ਦੁੱਧ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ
    • ਪਾਸਚਰਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ: ਸਿਧਾਂਤ, ਤਰੀਕੇ (HTST, LTLT) ਅਤੇ ਉਪਕਰਣ।
    • ਦੁੱਧ ਦਾ ਹੋਮੋਜਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਟੈਂਡਰਡਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ।
    • ਦੁੱਧ ਪੈਕਿੰਗ: ਬੋਤਲਾਂ ਅਤੇ ਪਾਊਚ।
  • ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ ਬਣਾਉਣਾ
    • ਮੱਖਣ, ਘੀ, ਕ੍ਰੀਮ ਅਤੇ ਪਨੀਰ ਬਣਾਉਣਾ।
    • ਚੀਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ।
    • ਫਰਮੈਂਟੇਡ ਉਤਪਾਦ: ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਛਾਛ।
  • ਡੇਅਰੀ ਉਪਕਰਣ ਅਤੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਵ
    • ਡੇਅਰੀ ਮਸ਼ੀਨਾਂ: ਕ੍ਰੀਮ ਸੈਪਰੇਟਰ, ਪਾਸਚਰਾਈਜ਼ਰ ਅਤੇ ਚਰਨਰ।
    • ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਵ।
    • ਡੇਅਰੀ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਸਰੋਤ: ਭਾਫ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ।
  • ਗੁਣਵੱਤਾ ਨਿਯੰਤਰਣ
    • ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ: ਫੈਟ ਸਮੱਗਰੀ, ਐਸੀਡਿਟੀ ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਬੀਅਲ ਲੋਡ।
    • FSSAI ਦੇ ਨਿਯਮ।
    • ਵੇਸਟ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ।
  • ਡੇਅਰੀ ਵਿੱਚ ਉਦਯਮਤਾ
    • ਛੋਟਾ ਡੇਅਰੀ ਯੂਨਿਟ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਪਲਾਂਟ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ।
    • ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ।
    • ਖਰਚ ਅਤੇ ਲਾਭ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ।

ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ

• ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ: ਹਰ ਸੈਮੈਸਟਰ ਵਿੱਚ ਥਿਊਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਪਰੀਖਿਆ।
• ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ: ਸਫਲ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ NCVT ਵੱਲੋਂ National Trade Certificate (NTC) ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਮੁਲਾਂਕਣ: ਡੇਅਰੀ ਹੈਂਡਲਿੰਗ ਸਕਿਲਜ਼, ਉਤਪਾਦ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਥਿਊਰੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਕੰਮ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ।

ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਮੌਕੇ

• ਰੋਜ਼ਗਾਰ: ਡੇਅਰੀ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨ, ਮਿਲਕ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ ਜਾਂ ਫਾਰਮ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਵਜੋਂ ਡੇਅਰੀ ਕੋਆਪਰੇਟਿਵ, ਮਿਲਕ ਪਲਾਂਟ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਡੇਅਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ।
• ਸਵਰੋਜ਼ਗਾਰ: ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮ ਜਾਂ ਛੋਟਾ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ।
• ਅਗਲੇ ਅਧਿਐਨ: ਡੇਅਰੀ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ, ਐਨੀਮਲ ਹਜ਼ਬੈਂਡਰੀ ਜਾਂ ਫੂਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ।